ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੋਪਿ ਨਾਲਂਕੁਰ੍ਯਾ ਮਮੋਦਰਮ੍
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਅਧਿਜਾਨੁਧਰਾਜਾਨੇਰ੍ਮਾਨੇਨ ਪਰਿਬृਂਹਿਤਮ੍
ਉੱਚੀ ਗੋਡ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ,
ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਿਮਵਸਃ ਸੁਰੁਚੇਸ਼੍ਚ ਸੁਰੋਚਿषਮ੍
ਪੇਟ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਰੁਚੀ ਦੀ ਚਮਕ?
ਪਤਨ੍ਨਿਪੀਤਬਾष੍ਪਾਂਬੁਰ੍ਧੈਰ੍ਯਾਤ੍ਕਿਂਚਿਨ੍ਨ ਚੋਕ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਪੀ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਧੀਰਜ ਰੱਖ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤੋ ਮਹਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍
ਮਹਿਸੀ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ੈਸ਼ਵੈਃ ਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰ੍ਨਤ੍ਵਾ ਨृਪਂ ਸ੍ਵਸਦਨਂ ਯਯੌ
ਉਹ ਬੱਚਾ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸੁਖਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੈਵਚਾਜ੍ਞਾਸੀਦ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਮਵਮਾਨਿਤਮ੍ 4.1.19.
ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਿਂਚਿਤ੍ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਮਿਵ ਸਸਾਂਤ੍ਵਂ ਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ
ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਾਸਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
ਦੀਰ੍ਘਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਮਾਤੁਰਗ੍ਰੇ ਰੁਰੋਦ ਹ
ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰੋਇਆ।
ਦੁਕੂਲਾਂਚਲ ਸਂਪਰ੍ਕੈਰ੍ਮृਦੁਲੈਰ੍ਮृਦੁਪਾਣਿਨਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਨਰਪਤੌ ਸ਼ਿਸ਼ੋ ਕੇਨਾਪਮਾਨਿਤਃ
ਰਾਜਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਪੱਲੂ ਦੇ ਹੌਲੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅਪੋਥਸਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਤਾਂਬੂਲਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਨ ਲਿਆ।
ਸਂਪृਚ੍ਛੇ ਜਨਨਿ ਤ੍ਵਾਹਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂਸ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।
ਕਥਂ ਨ ਭਵਤੀ ਮਾਤਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਤੇਰਸਿ
ਮਾਂ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿਆਰੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈਂ?
ਕੁਮਾਰਤ੍ਵੇਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਕਥਂ ਤ੍ਵਹਮਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਮੈਂ ਵੀ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਕਥਂ ਨृਪਾਸਨਂ ਯੋਗ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨ ਮੇ
ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਨੀਤਿਰ੍ਨੀਤਿਮਚ੍ਛਿਸ਼ੋਃ
ਇਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਨੀਤੀ—
ਸ੍ਵਭਾਵਮਧੁਰਾਂ ਵਾਣੀਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ 4.1.19.
—ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।
ਨਿਵੇਦਯਾਮਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾऽਪਮਾਨੇ ਮਤਿਂ ਕृਥਾਃ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗੀ; ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੀਂ।
ਤਯਾ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਥ੍ਯਮੇਵ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਯਾ ਜਨ੍ਮਾਂਤਰੇ ਤਾਤ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ—
ਮਾਦृਸ਼੍ਯੋ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਸੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਗ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਰਹਿ ਗਈ।
ਮਹਾ ਸੁਕृਤਸਂਭਾਰੈਰੁਤ੍ਤਮਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮੋਦਰੇ
ਵੱਡੇ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਜਣੇ ਵਧੀਆ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਤਪਤ੍ਰਂ ਚ ਚਂਦ੍ਰਾਭਂ ਸ਼ੁਭੇ ਚਾਪਿ ਚ ਚਾਮਰੇ
ਚਾਂਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸਫੈਦ ਛਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਾਮਰ—
ਤੁਰਂਗਮਾਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗਾਸ੍ਤ੍ਵਨਾਧਿਵ੍ਯਾਧਿਜੀਵਿਤਮ੍
—ਤੇ ਘੋੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ—
ਵਿਪੁਲਂ ਚ ਕਲਾਜ੍ਞਾਨਮਧੀਤਮਪਰਾਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਜੈਤ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਿਃ ਕਾਰੁਣ੍ਯਸਂਪੂਰ੍ਣਾ ਵਾਣੀ ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀ
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਨਰਮ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਤਾਤ ਸਾ ਪਰੋਪਕृਤਿਃ ਸਦਾ ।। 4.1.19.
ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਦੋਜਿਰੇ ਚ ਪਾਂਡਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਂ ਚਰਣਾਂਗਣੇ
ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਯੋਗੇषੁ ਵਤ੍ਸਲਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਚ
ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ-ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਵਾਸੋ ਭਾਗੀਰਥੀਤੀਰੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾ ਮਰਣਂ ਰਣੇ
ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।