ਅਥਵਾਂਬਰਕਾਸਾਰਸਾਰਯੂਪਸ੍ਵਰੂਪਧृਕ੍
ਕਦੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਰ ਵਾਂਗ, ਯਜਨ ਦੇ ਯੂਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੇਤਿ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਯਸ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਮਾਨਗੌ
ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ,
ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਤੇਰ੍ਵਿਪ੍ਰ ਦ੍ਵੌ ਸੁਤੌ ਸਂਬਭੂਵਤੁਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸੁਰੁਚ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਮੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸੁਨੀਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੋ ਪਰਃ
ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਮ, ਸੁਰੁਚੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਦੂਜਾ ਧ੍ਰੁਵ, ਸੁਨੀਤੀ ਤੋਂ।
ਸੁਨੀਤ੍ਯਾ ਰਾਜਸੇਵਾਯੈ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋऽਲਂਕृਤੋਰ੍ਭਕਃ
ਸੁਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁੰਡਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ ਗਤ੍ਵੋਤ੍ਤਾਨਚਰਣਂ ਕ੍ਸ਼ੋਣੀਸ਼ਂ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਹ
ਉਹ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਚਸਿਂਹਾਸਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਨृਪਤੇਰ੍ਬਾਲ੍ਯਚਾਪਲਾਤ੍ 4.1.19.
ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਆਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੁਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੁਂ ਸੁਰੁਚਿਰ੍ਧੁਵਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਰੁਚੀ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਬਾਲਬਾਲਿਸ਼ਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾਦਭਾਗ੍ਯਾ ਜਠਰੋਦ੍ਭਵ
ਤੇਰੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਅਭਾਗਾ, ਜੋ ਪੇਟ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ,
ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਤਤ੍ਕਿਂ ਦੁਰ੍ਭਗੋਦਰਗੋऽਭਵਃ
ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਭਾਗੀ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ?
ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੋਪਿ ਨਾਲਂਕੁਰ੍ਯਾ ਮਮੋਦਰਮ੍
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਅਧਿਜਾਨੁਧਰਾਜਾਨੇਰ੍ਮਾਨੇਨ ਪਰਿਬृਂਹਿਤਮ੍
ਉੱਚੀ ਗੋਡ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ,
ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਿਮਵਸਃ ਸੁਰੁਚੇਸ਼੍ਚ ਸੁਰੋਚਿषਮ੍
ਪੇਟ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਰੁਚੀ ਦੀ ਚਮਕ?
ਪਤਨ੍ਨਿਪੀਤਬਾष੍ਪਾਂਬੁਰ੍ਧੈਰ੍ਯਾਤ੍ਕਿਂਚਿਨ੍ਨ ਚੋਕ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਪੀ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਧੀਰਜ ਰੱਖ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤੋ ਮਹਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍
ਮਹਿਸੀ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ੈਸ਼ਵੈਃ ਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰ੍ਨਤ੍ਵਾ ਨृਪਂ ਸ੍ਵਸਦਨਂ ਯਯੌ
ਉਹ ਬੱਚਾ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸੁਖਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੈਵਚਾਜ੍ਞਾਸੀਦ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਮਵਮਾਨਿਤਮ੍ 4.1.19.
ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਿਂਚਿਤ੍ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਮਿਵ ਸਸਾਂਤ੍ਵਂ ਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ
ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਾਸਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
ਦੀਰ੍ਘਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਮਾਤੁਰਗ੍ਰੇ ਰੁਰੋਦ ਹ
ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰੋਇਆ।
ਦੁਕੂਲਾਂਚਲ ਸਂਪਰ੍ਕੈਰ੍ਮृਦੁਲੈਰ੍ਮृਦੁਪਾਣਿਨਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਨਰਪਤੌ ਸ਼ਿਸ਼ੋ ਕੇਨਾਪਮਾਨਿਤਃ
ਰਾਜਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਪੱਲੂ ਦੇ ਹੌਲੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅਪੋਥਸਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਤਾਂਬੂਲਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਨ ਲਿਆ।
ਸਂਪृਚ੍ਛੇ ਜਨਨਿ ਤ੍ਵਾਹਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂਸ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।
ਕਥਂ ਨ ਭਵਤੀ ਮਾਤਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਤੇਰਸਿ
ਮਾਂ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿਆਰੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈਂ?
ਕੁਮਾਰਤ੍ਵੇਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਕਥਂ ਤ੍ਵਹਮਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਮੈਂ ਵੀ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਕਥਂ ਨृਪਾਸਨਂ ਯੋਗ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨ ਮੇ
ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਨੀਤਿਰ੍ਨੀਤਿਮਚ੍ਛਿਸ਼ੋਃ
ਇਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਨੀਤੀ—
ਸ੍ਵਭਾਵਮਧੁਰਾਂ ਵਾਣੀਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ 4.1.19.
—ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।
ਨਿਵੇਦਯਾਮਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾऽਪਮਾਨੇ ਮਤਿਂ ਕृਥਾਃ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗੀ; ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੀਂ।
ਤਯਾ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਥ੍ਯਮੇਵ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਯਾ ਜਨ੍ਮਾਂਤਰੇ ਤਾਤ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ—