ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਂ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਧਿਗਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਜੀਵਿਤਮ੍
'ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਅਜਿਹੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।'
ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਰ੍ਤृਗृਹਂ ਮੌਗ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਧਂਤ ਦੁਵृਰ੍ਤ੍ਤਯਾ ਮਯਾ
'ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਮਾੜੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।'
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸਾ ਸਵਰ੍ਣਾ ਵੈ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਮਨੋਰਥਾ
ਉਥੇ ਸਵਰਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਤੋਤਿ ਚਂਡਸ਼੍ਚਂਡਾਸ਼ੁਃ ਪਿਤ੍ਰੋਰਤਿਭਯਂਕਰਃ
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ।
ਸ੍ਫੁਟਂ ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾਦ੍ਯੇਤਿ ਸ੍ਵਕਰਾਂਗਾਰਕਰ੍ष(ਰ੍ਪ?)ਣਮ੍ ।। 4.1.17.
ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੰਗਾਰ ਖਿੱਚੇ ਹਨ।
ਵਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚਾਰੁ ਰੂਪਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਤਿਸ਼੍ਚ ਤਾਦृਕ੍ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਲੋਕਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤਮੋਪਹਃ
ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਖ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਹ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕਥਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਾ ਪਰਿਚਿਂਤ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਸੋਚੀ: 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਉਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੂਨ੍ਪ੍ਰਾਪ ਚਰਂਤੀ ਨੀਰਸਂਤृਣਮ੍ ਤਪੋਬਲੇਨ ਤਤ੍ਪਤ੍ਯੁਃ ਸਹਿष੍ਯੇ ਤੇਜ ਇਤ੍ਯਲਮ੍
ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਘਾਹ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਸੋਚੀ: 'ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਸਹਿ ਲਵਾਂਗੀ, ਬਸ!'
ਮਨ੍ਯਮਾਨੋਥ ਤਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਯਾਂ ਤਦਾ ਰਵਿਃ
ਫਿਰ, ਸਵਰਣਾ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੂਰਜ—
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਸੁਤਾਂ ਭਦ੍ਰਾਂ ਤृਤੀਯਿਕਾਮ੍
—ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਭਦਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਧੀ।
ਚਕਾਰਾਭ੍ਯਧਿਕਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਜੇष੍ਵਥ
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ।
ਕਨਿष੍ਠੇष੍ਵਧਿਕਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿषੁ ਨੋ ਯਮਃ
ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਵਰਣੀ ਆਦਿ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਦਾ ਸਂਤਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਯਮਃ ਸਂਜ੍ਞਾਸਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਯਮ ਰਾਜ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ।
ਜਿਘਾਂਸਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਪਾਪ ਮਾਂ ਯਦਂਘ੍ਰਿਃ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ 4.1.17.
ਹੇ ਪਾਪੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ—
ਤਤੋ ਭਗਵਤੇ ਸ਼ਪ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤੇ ਸਾ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਹ 4.1.17.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਦੇਵੌ ਤਸ੍ਮਾਦਜਾਯੇਤਾਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਭਿषਜਾਂਵਰੌ 4.1.17.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਦੇਵਤੇ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜਨਮ ਲਏ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾऽਧ੍ਯਾਯਮਿਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਗ੍ਰਹਪੀਡਾ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਗਸ੍ਤਿਰੁਵਾਚ ਇਤਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਕਥਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਾऽਥ ਮਾਥੁਰਃ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁਹਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਥੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਰਮਾ—
ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਪ੍ਰਾਘੁਣੀ ਚਕ੍ਰੇ ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਮਂਡਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਲੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇਖਿਆ।
ਉਵਾਚ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਤੁਤਸ਼੍ਚਾਰਣਮਾਗਧੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਚਾਰਣਾਂ ਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਥਿਤਾ ਸੁਤਾਸੁ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਸ੍ਯ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਾ ਵਯਂ ਤ੍ਵਿਤਿ
ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿਚ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਨੇ ਠੰਢੀ ਆਹ ਭਰੀ, 'ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁਚ ਕਮਨਸੀਬ ਹਾਂ।'
ਇਤਿ ਸ਼ृਣਵਨ੍ਮੁਖਾਤ੍ਤਾਸਾਂ ਵਚਨਾਨਿ ਵਿਮਾਨਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ—
ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਜਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਚਤੁਰ੍ਗਣਸਤ੍ਤਮੌ
ਦੋਹਾਂ ਉੱਤਮ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਸਂਤੀਹ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵਿਨਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸृਜਾ
ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ।
ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾਃ ਸੁਤਾਃ
ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਸਂਭੂਤਿਰਨਸੂਯਾ ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਪ੍ਰੀਤਿਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਤਿਃ
ਸੰਭੂਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਖਮਾ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਸਨਨਤੀ—
ਏਤੇषਾਂ ਤਪਸਾ ਚੈਤਦ੍ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ 4.1.18.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜਤ ਰੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨਾਨਾਰੂਪਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰੋ, ਯਤਨ ਨਾਲ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਧਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਅਵਿਮੁਕਤ, ਜੋ ਖੇਤ੍ਰਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—