ਅਯਂ ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਭਗਵਨ੍ਨਿਤੀਦਂ ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ ਭਵਾਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ 4.1.16.
ਇਹ ਹੀ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਨ ਕਿਂਚਿਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਹਿ ਭੂਤਗੋਪ੍ਤਾ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਫਲਵਤ੍ਕਵੀਂਦ੍ਰਮ੍
ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੇ ਉੱਚ ਕੋਵੀ ਨੂੰ ਫਲ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲਿਆ।
ਕਾਵ੍ਯੇ ਨਿਗੀਰ੍ਣੇ ਗਿਰਿਜੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਦੈਤ੍ਯਾ ਜਯਾਸ਼ਾ ਰਹਿਤਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਜਦੋਂ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਾਵਿ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੈਤੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਮੁੱਕ ਗਈ।
ਸ਼ਰੀਰ ਹੀਨਾ ਇਵ ਜੀਵਸਂਘਾ ਦ੍ਵਿਜਾ ਯਥਾ ਚਾਧ੍ਯਯਨੇਨ ਹੀਨਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਵੱਝ ਜਾਣ,
ਪਤ੍ਯਾ ਵਿਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਯਥੈਵ ਯੋषਾ ਯਥਾ ਵਿਪਕ੍ਸ਼ਾ ਇਵ ਮਾਰ੍ਗਣੌਘਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਝ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ,
ਵਿਨਾ ਯਥਾ ਵੈਭਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮੇਕਾਂ ਭਵਂਤਿ ਹੀਨਾਃ ਸ੍ਵਫਲੈਃ ਕ੍ਰਿਯੌਘਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਪਣੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਨਂਦਿਨਾਪਹृਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਗਿਲਿਤੇ ਚ ਵਿषਾਦਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਨੰਦੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ,
ਤਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਗਤੋਤ੍ਸਾਹਾਨਂਧਕਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਧਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਤਨੂਰ੍ਵਿਨਾ ਹृਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਦ੍ਯ ਤੇਨ ਨਃ
ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
ਯੁਗਪਨ੍ਨੋ ਹृਤਂ ਸਰ੍ਵਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਰ੍ਗਵੇ ਹृਤੇ ਗੁਰੁਃ ਸਰ੍ਵਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਾਤਾ ਤ੍ਰਾਤੋ ਨ ਚਾਪਦਿ
ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਲੈ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਗੁਰੂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਤਦ੍ਧੈਰ੍ਯਮਵਲਂਬ੍ਯੇਹ ਯੁਧ੍ਯਧ੍ਵਮਰਿਭਿਃ ਸਹ 4.1.16.
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਹੌਸਲਾ ਫੜ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੜੋ।
ਅਦ੍ਯੈਤਾਨ੍ਵਿਵਸ਼ਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਸਹ ਦੇਵੈਃ ਸਵਾਸਵੈਃ
ਅੱਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ—
ਸ ਚਾਪਿ ਯੋਗੀ ਯੋਗੇਨ ਯਦਿ ਨਾਮ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਯੋਗੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ, ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ—
ਇਤ੍ਯਂਧਕਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦਾਨਵਾ ਮੇਘਨਿਃਸ੍ਵਨਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਧਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਮਚਾਈ।
ਸਤ੍ਯਾਯੁਪਿ ਨ ਨੋ ਜਾਤੁ ਸ਼ਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਮਥਾਬਲਾਤ੍
ਫਿਰ ਵੀ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਯੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨਂ ਵਿਹਾਯਾਜੌ ਬਹੁਮਾਨਧਨਾ ਜਨਾਃ
ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਅਯਸ਼ਸ੍ਤਮਸਾ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਮਲਿਨੀਕृਤ੍ਯਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੈਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਂ ਦਾਨੈਃ ਕਿਂ ਤਪੋਭਿਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਤੀਰ੍ਥਪਰਿਮਜ੍ਜਨੈਃ
ਦਾਨ ਦੇਣ, ਤਪ ਕਰਣ ਜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸਂਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯੇਤਿ ਤੇऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਦਨੁਜਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਨੁਜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਤ੍ਰ ਵਾਣਾਸਿਵਜ੍ਰੌਘੈਃ ਕਟਂਕਟਸ਼ਿਲਾਮਯੈਃ
ਉਥੇ ਤੀਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਖਟ੍ਵਾਂਗੈਃ ਪਟ੍ਟਿਸ਼ੈਃ ਸ਼ੂਲੈਰ੍ਲਕੁਟੈਰ੍ਮੁਸਲੈਰਲਮ੍ 4.1.16.
ਲਾਠੀਆਂ, ਬਰਛੀਆਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਮੋਸਲ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕਾਰ੍ਮੁਕਾਣਾਂ ਵਿਕृष੍ਟਾਨਾਂ ਪਤਤਾਂ ਚ ਪਤਤ੍ਰਿਣਾਮ੍
ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਡਦੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ
ਰਣਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਗਜਾਨਾਂ ਬਹੁਬृਂਹਿਤੈਃ
ਜੰਗ ਦੇ ਤੁਰੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁੰਕਾਰ ਨਾਲ,
ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਵਨੈਰਵਾਪੂਰਿ ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯੋਰ੍ਯਦਂਤਰਮ੍
ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
ਗਜਵਾਜਿਮਹਾਰਾਵ ਸ੍ਫੁਟਚ੍ਛਬ੍ਦਗ੍ਰਹਾਣਿ ਚ
ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਚੀਕਾਂ,
ਰੁਧਿਰੋਦ੍ਗਾਰ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਵ੍ਯਸ਼੍ਵਹਸ੍ਤਿਰਥਾਨਿ ਚ
ਅਜੀਬ ਖੂਨਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਰਥ ਵੀ,
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਮਥੈਰ੍ਭਜ੍ਯਮਾਨਮਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵਲੋਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇधर-ਉਧਰ ਤੋੜਦੇ ਦੇਖ ਕੇ,
ਸ਼ਰਵਜ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਜ੍ਰਾਘਾਤੈਰ੍ਨਗਾ ਇਵ
ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਂਦੀ ਹੋਵੇ,
ਯਾਂਤਮਾਯਾਂਤਮਾਲੋਕ੍ਯ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਨਿਕਟਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਉਂਦੇ, ਜਾਂਦੇ, ਦੂਰ ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ,
ਵਿਨਾਯਕੇਨ ਸ੍ਕਂਦੇਨ ਨਂਦਿਨਾ ਸੋਮਨਂਦਿਨਾ
ਵਿਨਾਇਕ, ਸਕੰਦ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਸੋਮਨੰਦੀ ਵਲੋਂ,