ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਦਂ ਸਤਾਮ੍
ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਚਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ — ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਿਤੌ ਦ੍ਵਿਜਦਂਪਤੀ 4.1.11.
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ—
ਅਂਧਕਂ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਗ੍ਰਪ੍ਰੋਤਂ ਵਰ੍षਾਯੁਤਂ ਪੁਰਾ 4.1.11.
ਜਿਸ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਛੇਦਿਆ ਸੀ—
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਥੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਆਲੋਕ੍ਯਾਲੋਕ੍ਯ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਤੁਤੋष ਹृਦਯੇ ਬਹੁ 4.1.11.
ਉਹ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਬੀਜਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਾਂ ਲਯੋ ਯਤਃ 4.1.11.
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਧੀਰਃ ਕੀਰਵਨ੍ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ 4.1.11.
ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਗੀਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਗੁਰੁਵਾਕ੍ਯਤ ਆਗਮਾਤ੍ 4.1.11.
ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਬਾਤ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
ਤਤਃ ਕਾਸ਼ੀਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ 4.1.11.
ਫਿਰ, ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਣਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਪਾਦਾਬ੍ਜਪਰਾਗੋਦ੍ਧੂਸਰਾਲਕੌ
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਉੱਚੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਗਣਾਵੂਚਤੁਃ ਦਿਕ੍ਪਤੇਰ੍ਨਿਰ੍ऋਤਸ੍ਯਾਸੌ ਪੁਣ੍ਯਾਪੁਣ੍ਯਜਨੋषਿਤਾ
ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਨਿਰ੍ਰਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਿਵਸਂਤ੍ਯਸ੍ਯਾਮਪਰਦ੍ਰੋਹਿਣਃ ਸਦਾ
ਇਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਰੁਤਿਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੋ ਜਾਤਵਰ੍ਣਾਵਰੇष੍ਵਪਿ
ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ।
ਪਰਦਾਰ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯ ਪਰਦ੍ਰੋਹਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ
ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਰ੍ਥੈਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੋषਯਂਤਿ ਯੇ
ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਹੂਤਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਦਨਾ ਵਦਂਤਿ ਦ੍ਵਿਜਸਂਨਿਧੌ
ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਪਰਾਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੇਵਪਰਾਯਣਾਃ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦਮ ਦਾਨ ਦਯਾ ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਿ ਸ਼ੌਚੇਂਦ੍ਰਿਯ ਵਿਨਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਮਾਫੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—
ਆਵਸ਼੍ਯੇषੁ ਸਦੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਜਾਤਾ ਯਤ੍ਰਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ 4.1.12.
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਣ।
ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾ ਅਪਿ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਯੇ ਮृਤਾਨਾਤ੍ਮਘਾਤਕਾਃ
ਜੋ ਮਲੇਛ ਵੀ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਂਧਂ ਤਮੋ ਵਿਸ਼ੇਯੁਸ੍ਤੇ ਯੇ ਚੈਵਾਤ੍ਮਹਨੋ ਜਨਾਃ
ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ।
ਆਤ੍ਮਘਾਤੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਵਾਪਿ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ
ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕਦੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਯਥੇष੍ਟਮਰਣਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਵਬੋਧਕਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਂਤ੍ਯਜਾ ਅਪਿ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਦਯਾਧਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਿਣਃ
ਜੋ ਅੰਤਜ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਦਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ—
ਪਲ੍ਲੀਪਤਿਰਭੂਦੁਗ੍ਰਃ ਪਿਂਗਾਕ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿੰਗਾਕਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਸੀ।
ਘਾਤਯੇਦ੍ਦੂਰਸਂਸ੍ਥੋਪਿ ਯਃ ਪਾਂਥਪਰਿਪਂਥਿਨਃ
ਉਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਹ ਗੁਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੂਰ ਹੋਣ, ਮਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਜੀਵੇਨ੍ਮृਗਯੁ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰੁਣਾਪਰਃ
ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੀ।
ਨ ਤੋਯਗृਧ੍ਨੂਨ੍ਨ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨ੍ਨਾਂਤਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਨਿਤ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ 4.1.12.
ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਅੰਦਰਲੇ ਦੀਪ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ।
ਸ਼੍ਰਮਾਤੁਰੇਭ੍ਯਃ ਪਾਂਥੇਭ੍ਯਃ ਸ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।