ਸ਼ਂਭੋ ਮਹੇਸ਼ ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੂਲਪਾਣੇ ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਂਤਿ
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਹੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਉੱਚਾਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾ ਹਂਤਹਂਤਭਵਤਾ ਭਵ ਤਾਪਹਾਰੀ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਧੇऽਤ੍ਰ ਵਿਦਧੇ ਬਹੁਭਿਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੈਃ 4.1.11.
ਹਾਏ, ਹਾਏ! ਤੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ?
ਹਾ ਕਾਲਬਾਲਕਵਤੀ ਕਿਮੁਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞੀ ਤ੍ਵਤ੍ਕਾਲਤਾਂ ਨ ਹृਤਵਾਨ੍ਨਸੁਤਾਨਨੇਂਦੁਃ
ਹਾਏ, ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਗਈ, ਚੰਨ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ?
ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਲਪ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਨਯਨਾਂਬੁਧਾਰਾਸਂਪਾਤਜਾਤ ਤਟਿਨੀ ਸ਼ਤਮੁਤ੍ਤਰਂਗਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਿਆ।
ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤ੍ਕਰੁਣਵਤ੍ਪਰਿਦੇਵਿਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦ੍ਰੁਮਾ ਵ੍ਰਤਤਯਃ ਕੁਸੁਮਾਸ਼੍ਰੁਪਾਤੈਃ
ਉਹ ਦਇਆ ਭਰੇ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਰੁਣ੍ਣਂ ਤਯਾ ਕਿਲ ਤਥਾ ਬਹੁਮੁਕ੍ਤਕਂਠਮਾਰ੍ਤਸ੍ਵਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਰਵਚ੍ਛਲਤੋ ਯਥੋਚ੍ਚੈਃ
ਉਸ ਨੇ, ਗਲ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ, ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰ੍ਤਨਾਦਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਨਰੋਪਿ ਮੋਹਂ ਹਿਤ੍ਵੋਤ੍ਥਿਤਃ ਕਿਮਿਤਿ ਕਿਂਤ੍ਵਿਤਿ ਕਿਂਕਿਮੇਤਤ੍
ਉਹ ਦਰਦ ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਨਰ ਨੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਉਠਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?'
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਪਿਤਰੌ ਬਹੁਸ਼ੋਕਸਮਾਵृਤੌ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ—
ਨ ਮਾਂਕृਤ ਵਪੁਸ੍ਤ੍ਰਾਣਂ ਭਵਚ੍ਚਰਣਰੇਣੁਭਿਃ
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬਚਾਓ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ृਣੁਤਂ ਤਾਤੌ ਯਦਿ ਵਾਂ ਤਨਯੋ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਸੁਣੋ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤ ਹਾਂ।
ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਦਂ ਸਤਾਮ੍
ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਚਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ — ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਿਤੌ ਦ੍ਵਿਜਦਂਪਤੀ 4.1.11.
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ—
ਅਂਧਕਂ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਗ੍ਰਪ੍ਰੋਤਂ ਵਰ੍षਾਯੁਤਂ ਪੁਰਾ 4.1.11.
ਜਿਸ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਛੇਦਿਆ ਸੀ—
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਥੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਆਲੋਕ੍ਯਾਲੋਕ੍ਯ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਤੁਤੋष ਹृਦਯੇ ਬਹੁ 4.1.11.
ਉਹ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਬੀਜਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਾਂ ਲਯੋ ਯਤਃ 4.1.11.
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਧੀਰਃ ਕੀਰਵਨ੍ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ 4.1.11.
ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਗੀਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਗੁਰੁਵਾਕ੍ਯਤ ਆਗਮਾਤ੍ 4.1.11.
ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਬਾਤ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
ਤਤਃ ਕਾਸ਼ੀਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ 4.1.11.
ਫਿਰ, ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਣਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਪਾਦਾਬ੍ਜਪਰਾਗੋਦ੍ਧੂਸਰਾਲਕੌ
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਉੱਚੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਗਣਾਵੂਚਤੁਃ ਦਿਕ੍ਪਤੇਰ੍ਨਿਰ੍ऋਤਸ੍ਯਾਸੌ ਪੁਣ੍ਯਾਪੁਣ੍ਯਜਨੋषਿਤਾ
ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਨਿਰ੍ਰਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਿਵਸਂਤ੍ਯਸ੍ਯਾਮਪਰਦ੍ਰੋਹਿਣਃ ਸਦਾ
ਇਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਰੁਤਿਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੋ ਜਾਤਵਰ੍ਣਾਵਰੇष੍ਵਪਿ
ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ।
ਪਰਦਾਰ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯ ਪਰਦ੍ਰੋਹਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ
ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਰ੍ਥੈਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੋषਯਂਤਿ ਯੇ
ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਹੂਤਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਦਨਾ ਵਦਂਤਿ ਦ੍ਵਿਜਸਂਨਿਧੌ
ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਪਰਾਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੇਵਪਰਾਯਣਾਃ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦਮ ਦਾਨ ਦਯਾ ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਿ ਸ਼ੌਚੇਂਦ੍ਰਿਯ ਵਿਨਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਮਾਫੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—
ਆਵਸ਼੍ਯੇषੁ ਸਦੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਜਾਤਾ ਯਤ੍ਰਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ 4.1.12.
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਣ।