ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਸਪਤ੍ਨੀਕਸ੍ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੇਰਿਤਮ੍
ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਨਾਰਦ ਦੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ।
ਹਾਹਤੋਸ੍ਮੀਤਿ ਵਚਸਾ ਹृਦਯਂ ਸਮਤਾਡਯਤ੍ 4.1.11.
ਉਸਨੇ 'ਹਾਏ, ਮੈਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ!' ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ।
ਸ਼ੁਚਿष੍ਮਤ੍ਯਪਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਰੁਰੋਦਾਤੀਵ ਦੁਃਸਹਮ੍
ਸਾਫ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਈ, ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।
ਹਾਸ਼ਿਸ਼ੋ ਹਾਗੁਣਨਿਧੇ ਹਾ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਕਾਰਕ
'ਹਾਏ ਬੱਚਾ! ਹਾਏ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ! ਹਾਏ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!'
ਤ੍ਵਦੇਕਪੁਤ੍ਰਾਂ ਹਾਪੁਤ੍ਰਕੋऽਤ੍ਰ ਮਾਂ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਪੁਰਾ
'ਹਾਏ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤ! ਹਾਏ, ਇਹ ਛੋਟਾ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਚਾਏ!'
ਹਾ ਬਾਲ ਹਾ ਵਿਮਲ ਹਾ ਕਮਲਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ ਹਾ ਲੋਕਲੋਚਨਚਕੋਰ ਕੁਰਂਗਲਕ੍ਸ਼੍ਮਨ੍
'ਹਾਏ ਬਾਲਕ! ਹਾਏ ਪਵਿੱਤਰ! ਹਾਏ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ! ਹਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੰਦ, ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ!'
ਹਾ ਪੂਰ੍ਣਚਂਦ੍ਰਮੁਖ ਹਾ ਸੁਨਖਾਂਗੁਲੀਕ ਹਾ ਚਾਟੁਕਾਰਵਚਨਾਮृਤਵੀਚਿਪੂਰ
ਹਾਏ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ! ਹਾਏ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ! ਹਾਏ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਚੁੱਕੇ!
ਨੋਪ੍ਤੋ ਬਲਿਰ੍ਨ ਬਤ ਕਾਸੁ ਚ ਦੇਵਤਾ ਸੁਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਕਾਨਿ ਨ ਮਯਾਧ੍ਯੁषਿਤਾਨਿ ਵਤ੍ਸ
ਨਾ ਤਾਂ ਬਲੀ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ; ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ?
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਤਰੇ ਹਰ ਦੁਃਖਭਾਰਂ ਸਾਰਂ ਮੁਖੇਂਦੁਮਭਿਦਰ੍ਸ਼ਯ ਸੌਖ੍ਯਸਿਂਧੋ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ; ਸਾਰ ਰੂਪਾ, ਆਪਣਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਿਖਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ!
ਕਿਂਦੇਵਤਾ ਅਹਹ ਜਨ੍ਮਮਹੋਤ੍ਸਵੇऽਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤਿ ਭਾਵਿਮਿਲਿਤਾ ਯੁਗਪਤ੍ਸਮਸ੍ਤਾਃ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇਸ ਵੱਡੀ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ, ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?
ਸ਼ਂਭੋ ਮਹੇਸ਼ ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੂਲਪਾਣੇ ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਂਤਿ
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਹੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਉੱਚਾਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾ ਹਂਤਹਂਤਭਵਤਾ ਭਵ ਤਾਪਹਾਰੀ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਧੇऽਤ੍ਰ ਵਿਦਧੇ ਬਹੁਭਿਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੈਃ 4.1.11.
ਹਾਏ, ਹਾਏ! ਤੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ?
ਹਾ ਕਾਲਬਾਲਕਵਤੀ ਕਿਮੁਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞੀ ਤ੍ਵਤ੍ਕਾਲਤਾਂ ਨ ਹृਤਵਾਨ੍ਨਸੁਤਾਨਨੇਂਦੁਃ
ਹਾਏ, ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਗਈ, ਚੰਨ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ?
ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਲਪ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਨਯਨਾਂਬੁਧਾਰਾਸਂਪਾਤਜਾਤ ਤਟਿਨੀ ਸ਼ਤਮੁਤ੍ਤਰਂਗਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਿਆ।
ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤ੍ਕਰੁਣਵਤ੍ਪਰਿਦੇਵਿਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦ੍ਰੁਮਾ ਵ੍ਰਤਤਯਃ ਕੁਸੁਮਾਸ਼੍ਰੁਪਾਤੈਃ
ਉਹ ਦਇਆ ਭਰੇ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਰੁਣ੍ਣਂ ਤਯਾ ਕਿਲ ਤਥਾ ਬਹੁਮੁਕ੍ਤਕਂਠਮਾਰ੍ਤਸ੍ਵਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਰਵਚ੍ਛਲਤੋ ਯਥੋਚ੍ਚੈਃ
ਉਸ ਨੇ, ਗਲ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ, ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰ੍ਤਨਾਦਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਨਰੋਪਿ ਮੋਹਂ ਹਿਤ੍ਵੋਤ੍ਥਿਤਃ ਕਿਮਿਤਿ ਕਿਂਤ੍ਵਿਤਿ ਕਿਂਕਿਮੇਤਤ੍
ਉਹ ਦਰਦ ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਨਰ ਨੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਉਠਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?'
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਪਿਤਰੌ ਬਹੁਸ਼ੋਕਸਮਾਵृਤੌ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ—
ਨ ਮਾਂਕृਤ ਵਪੁਸ੍ਤ੍ਰਾਣਂ ਭਵਚ੍ਚਰਣਰੇਣੁਭਿਃ
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬਚਾਓ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ृਣੁਤਂ ਤਾਤੌ ਯਦਿ ਵਾਂ ਤਨਯੋ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਸੁਣੋ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤ ਹਾਂ।
ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਦਂ ਸਤਾਮ੍
ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਚਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ — ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਿਤੌ ਦ੍ਵਿਜਦਂਪਤੀ 4.1.11.
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ—
ਅਂਧਕਂ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਗ੍ਰਪ੍ਰੋਤਂ ਵਰ੍षਾਯੁਤਂ ਪੁਰਾ 4.1.11.
ਜਿਸ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਛੇਦਿਆ ਸੀ—
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਥੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਆਲੋਕ੍ਯਾਲੋਕ੍ਯ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਤੁਤੋष ਹृਦਯੇ ਬਹੁ 4.1.11.
ਉਹ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਬੀਜਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਾਂ ਲਯੋ ਯਤਃ 4.1.11.
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਧੀਰਃ ਕੀਰਵਨ੍ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ 4.1.11.
ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਗੀਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਗੁਰੁਵਾਕ੍ਯਤ ਆਗਮਾਤ੍ 4.1.11.
ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਬਾਤ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
ਤਤਃ ਕਾਸ਼ੀਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ 4.1.11.
ਫਿਰ, ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਣਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।