ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯੈ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦਾਗ੍ਨੇਯਮੌषਧਮ੍
ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗ-ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਯਜ੍ਞੋਪਸ੍ਕਰ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਤੁ ਵਾ
ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨਿਰੇਕੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਃ ਪਰਃ
ਅੱਗ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਪਾਵਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਹ੍ਨਿਸਂਸਰ੍ਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮੈਲ-ਕਚਰੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਿ ਵੇਦਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—
ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੋ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ
—ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾ, ਯਕੀਨੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।
ਤੈਜਸੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਦਹਨਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਹ ਤੈਜਸੀ, ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪ ਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਿਤੁਃ 4.1.10.
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਅੱਖ ਹੈ।
ਧੂਪਪ੍ਰਦੀਪਨੈਵੇਦ੍ਯ ਪਯੋ ਦਧਿ ਘृਤੈਕ੍ਸ਼ਵਮ੍
ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਨੈਵੇਦ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ—
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ ਕੋਯਂ ਕृਸ਼ਾਨੁਃ ਕਸ੍ਯਾਯਂ ਸੂਨੁਃ ਕਥਮਿਦਂ ਪਦਮ੍
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਇਹ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ?
ਯੋਯਂ ਯਸ੍ਯ ਯਥਾऽਨੇਨ ਪ੍ਰਾਪਿ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀਪੁਰੀ
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ?
ਨਰ੍ਮਦਾਯਾਸ੍ਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਪੁਰੇ ਨਰ੍ਮਪੁਰੇ ਪੁਰਾ
ਪਹਿਲਾਂ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਨਰਮਪੁਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਨਿष੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਰਤਃਸਦਾ
ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਖਿਲਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਲੌਕਿਕਾਚਾਰਚਂਚੁਰਃ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮੱਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਕੋਤੀਵ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਤਾਮ੍
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ।
ਇਦਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਤੁ ਸੁਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਵਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋऽਥ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵੈਰ੍ਮਨੁष੍ਯੈਃ ਪਿਤृਭਿਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭਿਸ਼੍ਚੋਪਜੀਵ੍ਯਤੇ 4.1.10.
ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚਾਪ੍ਯਹੁਤ੍ਵਾ ਵਾऽਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯੋ ਗृਹੀ
ਜੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਇਨ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਾ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ—
ਅਸ੍ਨਾਤਾਸ਼ੀ ਮਲਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਜਪੀ ਪੂਯਸ਼ੋਣਿਤਮ੍
ਜੋ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਦ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਪ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੀਪ ਤੇ ਲਹੂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਹਿ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯੇ ਯਾਦृਕ੍ਕਲ੍ਪਨਯੋਜ੍ਝਿਤਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਹਠਾਦ੍ਵਾ ਲੋਕਭੀਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਦ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਭਾਕ੍
ਚਾਹੇ ਜਬਰਦਸਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਪਰਦਾਰਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਸ੍ਵਦਾਰਪਰਿਤੁष੍ਟਿਤਃ
ਜੋ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਾਜੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
ਵਿਮੁਕ੍ਤਰਾਗਦ੍ਵੇषੋ ਯਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜੋ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ—
ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ਗृਹਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਗृਹਧਰ੍ਮਾਨ੍ਹृਦਿ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਯਾਚਿਤੋਪਸ੍ਥਿਤਯਾ ਯੋ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਗृਹੀ
ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਾਥਯੇਦ੍ਯਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਂ ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਉਹ ਕਦੇ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾਗੁਣਵਿਚਾਰ੍ਯੇਤ੍ਥਂ ਸ ਵੈ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਦ੍ਵਿਜਃ 4.1.10.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁਚ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਅੱਗ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਰਤਃ ਪਂਚਯਜ੍ਞਪਰਾਯਣਃ
ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸੋਰ੍ਜਯਨ੍ਸ੍ਵਸ੍ਵਕਾਲਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।