ਨਿष੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਂ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤਂ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕੁਰੁਤੇऽਵਨੌ
ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੌ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਸਮਾਪ੍ਤਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤਾ ਵਸਂਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਹੀਭੁਜਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੌ ਯਜਨਾ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲਾਪੁਰੁषਦਾਨਾਦਿ ਮਹਾਦਾਨਾਨਿ षੋਡਸ਼
ਤੁਲਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ ਆਦਿ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨ—
ਅਕ੍ਲੀਬਵਾਦਿਨੋ ਧੀਰਾਃ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ
ਜੋ ਦਲੇਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—
ਇਤ੍ਯੁਦ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਨਗਰੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਮਾਮਰ੍ਚਿष੍ਮਤੀਂ ਪਸ਼੍ਯ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਪੁਰੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਦृਢਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਰਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ 4.1.10.
—ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗ-ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ੀਤਾਪਨੁਤ੍ਯੈ ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਧ੍ਮਭਾਰਾਨ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਠੰਡੀ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੱਡੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਅਨਾਥਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਅਨਾਥ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯੈ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦਾਗ੍ਨੇਯਮੌषਧਮ੍
ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗ-ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਯਜ੍ਞੋਪਸ੍ਕਰ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਤੁ ਵਾ
ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨਿਰੇਕੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਃ ਪਰਃ
ਅੱਗ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਪਾਵਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਹ੍ਨਿਸਂਸਰ੍ਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮੈਲ-ਕਚਰੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਿ ਵੇਦਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—
ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੋ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ
—ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾ, ਯਕੀਨੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।
ਤੈਜਸੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਦਹਨਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਹ ਤੈਜਸੀ, ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪ ਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਿਤੁਃ 4.1.10.
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਅੱਖ ਹੈ।
ਧੂਪਪ੍ਰਦੀਪਨੈਵੇਦ੍ਯ ਪਯੋ ਦਧਿ ਘृਤੈਕ੍ਸ਼ਵਮ੍
ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਨੈਵੇਦ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ—
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ ਕੋਯਂ ਕृਸ਼ਾਨੁਃ ਕਸ੍ਯਾਯਂ ਸੂਨੁਃ ਕਥਮਿਦਂ ਪਦਮ੍
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਇਹ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ?
ਯੋਯਂ ਯਸ੍ਯ ਯਥਾऽਨੇਨ ਪ੍ਰਾਪਿ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀਪੁਰੀ
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ?
ਨਰ੍ਮਦਾਯਾਸ੍ਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਪੁਰੇ ਨਰ੍ਮਪੁਰੇ ਪੁਰਾ
ਪਹਿਲਾਂ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਨਰਮਪੁਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਨਿष੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਰਤਃਸਦਾ
ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਖਿਲਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਲੌਕਿਕਾਚਾਰਚਂਚੁਰਃ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮੱਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਕੋਤੀਵ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਤਾਮ੍
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ।
ਇਦਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਤੁ ਸੁਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਵਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋऽਥ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵੈਰ੍ਮਨੁष੍ਯੈਃ ਪਿਤृਭਿਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭਿਸ਼੍ਚੋਪਜੀਵ੍ਯਤੇ 4.1.10.
ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚਾਪ੍ਯਹੁਤ੍ਵਾ ਵਾऽਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯੋ ਗृਹੀ
ਜੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਇਨ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਾ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ—
ਅਸ੍ਨਾਤਾਸ਼ੀ ਮਲਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਜਪੀ ਪੂਯਸ਼ੋਣਿਤਮ੍
ਜੋ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਦ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਪ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੀਪ ਤੇ ਲਹੂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।