ਤਰੁਰਤ੍ਨਂਪਾਰਿਜਾਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਸੋਰ੍ਵਸ਼ੀ ਤ੍ਵਿਹ
ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਪਾਰਿਜਾਤ ਹੈ; ਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉਰਵਸ਼ੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸੁਰਾਣਾਂ ਯਾ ਕੋਟਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਸਮੀਰਿਤਾ
ਤ੍ਰੈਤੀਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਵੈਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੇष੍ਵਿਂਦ੍ਰਪਦਾਦਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯੇਤ ਕਿਂਚਨ
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਲਭ੍ਯਂ ਵਿਨਿਮਯੇਨ ਯਤ੍
ਜੋ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ—
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਤੀ ਸਂਯਮਿਨੀ ਪੁਣ੍ਯਵਤ੍ਯਮਲਾਵਤੀ
ਅਰਚਿਸ਼ਮਤੀ, ਸੰਯਮਿਨੀ, ਪੁਣ੍ਯਵਤੀ ਅਤੇ ਅਮਲਾਵਤੀ—
ਅਯਮੇਵ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਯਮੇਵ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਇਹੀ ਉਹ ਸਹਸਰ-ਅੱਖੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਪਿ ਲੋਕਪਾਲਾ ਯੇ ਤ ਏਨਂ ਸਮੁਪਾਸਤੇ
ਸਾਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇਣ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਿष੍ਯਤੇ 4.1.10.
ਉਸ ਦੀ ਢਿੱਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਢਿੱਲੀ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਨੁਜਾ ਮਨੁਜਾ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤਪਸ੍ਯਂਤ੍ਯੁਗ੍ਰਸਂਯਮਾਃ
ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਕਠੋਰ ਤਪ ਅਤੇ ਸਖਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ—
ਸਗਰਾਦ੍ਯਾ ਮਹੀਪਾਲਾ ਵਾਜਿਮੇਧਵਿਧਾਯਕਾਃ
ਸਗਰ ਆਦਿ ਮਹਾਰਾਜੇ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਨਿष੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਹਂ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤਂ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕੁਰੁਤੇऽਵਨੌ
ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੌ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਸਮਾਪ੍ਤਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤਾ ਵਸਂਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਹੀਭੁਜਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੌ ਯਜਨਾ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲਾਪੁਰੁषਦਾਨਾਦਿ ਮਹਾਦਾਨਾਨਿ षੋਡਸ਼
ਤੁਲਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ ਆਦਿ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨ—
ਅਕ੍ਲੀਬਵਾਦਿਨੋ ਧੀਰਾਃ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ
ਜੋ ਦਲੇਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—
ਇਤ੍ਯੁਦ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਨਗਰੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਮਾਮਰ੍ਚਿष੍ਮਤੀਂ ਪਸ਼੍ਯ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਪੁਰੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਦृਢਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਰਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ 4.1.10.
—ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗ-ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ੀਤਾਪਨੁਤ੍ਯੈ ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਧ੍ਮਭਾਰਾਨ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਠੰਡੀ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੱਡੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਅਨਾਥਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਅਨਾਥ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯੈ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦਾਗ੍ਨੇਯਮੌषਧਮ੍
ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗ-ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਯਜ੍ਞੋਪਸ੍ਕਰ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਤੁ ਵਾ
ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨਿਰੇਕੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਃ ਪਰਃ
ਅੱਗ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਪਾਵਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਹ੍ਨਿਸਂਸਰ੍ਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮੈਲ-ਕਚਰੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਿ ਵੇਦਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—
ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੋ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ
—ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾ, ਯਕੀਨੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।
ਤੈਜਸੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਦਹਨਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਹ ਤੈਜਸੀ, ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪ ਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਿਤੁਃ 4.1.10.
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਅੱਖ ਹੈ।
ਧੂਪਪ੍ਰਦੀਪਨੈਵੇਦ੍ਯ ਪਯੋ ਦਧਿ ਘृਤੈਕ੍ਸ਼ਵਮ੍
ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਨੈਵੇਦ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ—
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ ਕੋਯਂ ਕृਸ਼ਾਨੁਃ ਕਸ੍ਯਾਯਂ ਸੂਨੁਃ ਕਥਮਿਦਂ ਪਦਮ੍
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਇਹ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ?