ਵਿਧਾਯ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ ਹਿ ਪਂਚਤੀਰ੍ਥਿਕਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਮਾਰਾਧ੍ਯ ਤਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍
ਪੰਜ ਤੀਰਥ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ—
ਨ ਸ੍ਵਃ ਪੁਰੀ ਸਾ ਤ੍ਵਨਯਾ ਪੁਰਾਸਮਂ ਸਮਂਜਸਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਸਾਮ੍ਯਮਾਵਹੇਤ
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਪਯੋਪਿ ਯਤ੍ਰਤ੍ਯਮਚਿਂਤ੍ਯਵੈਭਵਂ ਦਿਵਿਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾਧੁਸੁਧਾਪ੍ਯਤੋਮੁਧਾ
ਇਥੇ ਦੂਧ ਦੀ ਚਮਕ ਅਜੋਕੇ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੂਧ ਇਥੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਤੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚਿਂਤਨਯਾ ਨ ਯੇਸ਼ਿਤੁਰ੍ਜਨਾਮਨਾਗ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਨਾ ਪਿਨਾਕਿਨਾ
ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ, ਸਿਵਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਧਨੁਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ।
ਨ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਕੈਃ ਕਿਲ ਕਾਸ਼ਿਕੇਯਂ ਜਂਤੋਃ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਯਤੋਂਤਕਾਲੇ
ਇਹ ਕਾਸੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਇਥੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ—
ਸਂਸਾਰਿਚਿਂਤਾਮਣਿਰਤ੍ਰ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਤਾਰਕਂ ਸਜ੍ਜਨਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਮ੍
ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਕਮਲ ਵਿਚ ਤਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਮਹਾਪੀਠ ਮਣਿਸ੍ਤਚ੍ਚਰਣਾਬ੍ਜਯੋਃ 4.1.7.
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਂ ਆਸਨ, ਤੇ ਰਤਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ—
ਜਰਾਯੁਜਾਂਡਜੋਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਹ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਸਿਨਃ
ਇਥੇ ਜਿਹੜੇ ਜਣਨ ਤੋਂ, ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਾਂ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਮਮ ਜਨ੍ਮ ਵृਥਾਜਾਤਂ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਡਾਤ੍ਮਨਃ
ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਕਰਤੂਤ ਮਾੜੇ ਹਨ ਤੇ ਮੇਰੀ ਅਕਲ ਮੰਦ ਹੈ।
ਪੁਨਃਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਤਿਥੀਕृਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰਯੋਃ
ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਪੁਰੀਣਾਂ ਹਿ ਧੁਰੀ ਣਾਮਵਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਸਤ ਪੁਰੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਢੋਇਆ ਹੈ।
ਤਥਾਪਿ ਨ ਚਤਸ੍ਰੋਨ੍ਯਾ ਮਯਾ ਦृਗ੍ਗੋਚਰੀਕृਤਾਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਿਆ।
ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੂਨਂ ਸਵਤ੍ਸਰਮ੍
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ—
ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਪ੍ਰਵਣੋ ਨਿਰਗਾਤ੍ਸ ਤਥਾਪ੍ਯਹੋ
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ, ਹਾਏ—
ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਹਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਸੁਂਦਰਿ
ਸੁੰਦਰਏ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਰਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਕਃ ਸਮੁਚ੍ਚਲਿਤਂ ਚੇਤਸ੍ਤੋਯਂਵਾ ਸਂਪ੍ਰਤੀਪਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਏ, ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਾ ਵ੍ਰਜਨ੍ਸੋਥ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ 4.1.7.
ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—
ਕਲ੍ਪੇਕਲ੍ਪੇਖਿਲਂਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਾਲਯੇਦ੍ਯਃ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ
ਜੋ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਪਾਪਾਦਵਂਤੀ ਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮਵਂਤੀਤਿ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਵੰਤੀ ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪਨ੍ਨੋ ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਜਂਤੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਵਤਾਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਮਦੂਤਾ ਨ ਯਸ੍ਯਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਂਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਜਿਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਹਾਟਕੇਸ਼ੋ ਮਹਾਕਾਲਸ੍ਤਾਰਕੇ ਸ਼ਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਹਾਟਕੇਸ਼, ਮਹਾਕਾਲ, ਤਾਰਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ ਵੀ।
ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਿਦ੍ਧਵਟੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਂਤੀਹ ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜੋ ਦੁਜਨਮੀਆਂ ਸਿਧਵਟ 'ਤੇ ਚਾਨਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਚਾਨਣ ਇੱਥੇ ਵੀ ਹੈ।
ਮਹਾਕਾਲਸ੍ਯ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਯੈਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਕष੍ਟਿਭਿਃ ਕ੍ਵਚਿਤ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕਿਸੇ ਵਾਰੀ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਮਹਾਕਾਲਪਤਾਕਾਗ੍ਰੈਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਪृष੍ਠਾਸ੍ਤੁਰਂਗਮਾਃ
ਉਹ ਘੋੜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਛੂਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਕਾਲਮਹਾਕਾਲਮਹਾਕਾਲੇਤਿਸਂਤਤਮ੍
ਮਹਾਕਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ — ਇਹ ਨਾਮ ਸਦਾ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ।
ਏਵਮਾਰਾਧ੍ਯ ਭੂਤੇਸ਼ਂ ਮਹਾਕਾਲਂ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ 4.1.7.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਦੁਜਨਮੀ।
ਯੁਗੇਯੁਗੇ ਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਾ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਪਰਿਤੋ ਮੁषਨ੍ 4.1.7.
ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਦੁਆਰਾਵਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਤਨ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ।
ਚਿਂਤਾਰ੍ਣਵੇ ਨਿਮਗ੍ਨੋਭੂਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸ਼ੋ ਜੀਵਿਤੇ ਧਨੇ 4.1.7.
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ।
ਏਵਂ ਚਿਂਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੀਡਾਸੀਦਤਿਦਾਰੁਣਾ 4.1.7.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਪੀੜਾ ਆਈ।