ਭੁਵਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਲੋਲਮਾਯੁਸ਼੍ਚਲਂ ਮਨਃ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਈ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਚਲਚਲ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੈ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਚ ਪੁਰੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰਯੂਮਵਗਾਹ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਂਚਰਾਤ੍ਰਮੁषਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪਰਿਭੋਜ੍ਯ ਚ
ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਤਾऽਸਿਤੇ ਸਰਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠੇ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਂ ਸੁਰਦੁਰ੍ਲਭੇ
ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਉਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਦਮਯਂਤੀਂ ਕਲਿਂ ਕਾਲਂ ਕਲਿਂਦਤਨਯਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਦਮਯੰਤਿ, ਕਲੀ, ਕਾਲ ਤੇ ਕਲਿੰਦ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੀ ਉਥੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕृष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਯਾਗੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਗਮਿਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਯਾਗਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛੂਲਟਂਕੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ 4.1.7.
ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਖੁਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾऽਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਵਟੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸਪ੍ਤਪਾਤਾਲਮੂਲਵਾਨ੍
ਉਥੇ ਅਟੱਲ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਟਰੂਪਧृਕ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ ਵਟ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ।
ਯਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵੈਕੁਂਠਾਦੇਤ੍ਯ ਮਾਨਵਾਨ੍
ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਖੁਦ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪਰਿਪਠ੍ਯੇਤੇ ਸਿਤਾऽਸਿਤ ਸਰਿਦ੍ਵਰੇ
ਚਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਲੋਕਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦੁਮਾਲੋਕਵਰਾਤ੍ਪੁਨਃ ਤਪੋਜਨਮਹਰ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ
ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ, ਉਮਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਤਪੋ ਲੋਕ, ਜਨ ਲੋਕ, ਮਹਰ ਲੋਕ ਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਚਲਾ ਹਿਮਵਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਯੋ ਨਗਾਃ
ਹਿਮਾਲਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਪਵ੍ਰੱਖ ਆਦਿ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਦਿਗਂਗਨਾਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਂਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰਯਾਗਾਨਿਲਾਨਪਿ
ਅਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਯਾਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਰਜਃ ਪੁਨਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਧੂੜ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਮਜ੍ਜਾਗਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਬਹੁਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ਯਪਿ 4.1.7.
ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪਾਪ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਸਮ੍ਯਗਰ੍ਥਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਪਾਨਿ ਤਾਵਦ੍ਗਰ੍ਜਂਤਿ ਦੇਹਿषੁ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਤਕ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਸਦਾ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸੂਰਯਃ
ਸੰਤ ਜਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਰਜੋ ਰੂਪਾ ਤਮੋਰੂਪਾ ਕਲਿਂਦਜਾ
ਸਰਸਵਤੀ ਧੂੜ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿੰਦਜਾ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਇਯਂ ਵੇਣੀਹਿ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਯਾਸ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਗੁੰਝੀ ਹੋਈ ਧਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਬਿਨਾ ਪੜ੍ਹੀ ਦੀ ਮਾਰਗ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਤਿ ਕਾਚਿਦਬਲਾ ਭੁਵਨੇषੁ ਰੂਢਾ ਲੋਲਾਰ੍ਕ ਕੇਸ਼ਵਵਿਲੋਲਵਿਲੋਚਨਾ
ਕਈ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਚਲ ਹਨ, ਖੇਸ਼ਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਉਲਝੀਆਂ।
ਅਗਸ੍ਤਿਰੁਵਾਚ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੈਃ ਸਂਸੇਵਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ—
ਪਾਪਿਨਾਂ ਯਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤਾਨ੍ਯਹੋ
ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵਾਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ!
ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸੁਧੀਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ—
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਏਵ ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਦੇਹਲਿਵਿਨਾਯਕਮ੍ 4.1.7.
ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਨਿਵੇਦ੍ਯਮੋਦਕਾਨ੍ਪਂਚ ਵਂਚਯਂਤਂ ਨਿਜਂ ਜਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮਿਠੇ ਲੱਡੂ ਭੇਟ ਕੀਤੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਉਮੈਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।
ਆਗਤ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਮੁਦਗ੍ਵਹਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਰਂਗਿਣੀਂ ਸਃ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਪਰ ਵਹਿੰਦੀ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸਚੈਲਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਜਲੇऽਮਲੇऽਮਲੇऽਵਿਲਂਬਮਾਲਂਬਿਤ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਃ
ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਠਹਿਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ।