ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਂਚਰਂਤਿ ਯੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਚਿਕੀਰ੍षੁਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਧਾਯੋਪੋषਣਂ ਗृਹੇ
ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਪਾਰਣਕੋ ਹृष੍ਟੋ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਿਯਮਧृਕ੍ਪੁਨਃ
ਪਾਰਣ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇष੍ਵਨ੍ਨਾਰ੍ਥੀ ਭੋਜ੍ਯ ਏਵ ਚ
ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਜੋ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮृषਿਭਿਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕੇਨ ਗੁਡੇਨ ਚ
ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਲੇਪ੍ਯਥਵਾ ਕਾਲੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍ 4.1.6.
ਮੌਸਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨृਣਾਂ ਪਾਪਕृਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥੇ ਪਾਪਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਸ ਲਭਤੇ ਯਃ ਪਰਾਥਂ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਹਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਕृਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਵਾਰਿਣਿ ਮਜ੍ਜਯੇਤ੍। ਮਜ੍ਜਯੇਚ੍ਚ ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸੋष੍ਟਮਾਂਸ਼ਂ ਲਭੇਤ ਵੈ
ਕੁਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਤੀਰਥ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਯਮ ਦੇ ਲਈ ਡੁਬੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਅੱਠਵੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥੋਪਵਾਸਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰਸੋ ਮੁਂਡਨਂ ਤਥਾ। ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਯਾਂਤਿ ਮੁਂਡਨਤੋ ਯਤਃ
ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਵਾਉਣਾ ਵੀ; ਸਿਰ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪਾਪ, ਮੁੰਡਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਹ੍ਨਿ ਤੀਰ੍ਥਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਹ੍ਨਃ ਪੂਰ੍ਵਵਾਸਰੇ
ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਉਥੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਪ੍ਰਸਂਗਾਤ੍ਤੀਰ੍ਥਾਂਗਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪੁਰੋਮਯਾ
ਤੀਰਥ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਰਕੇ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।
ਕਾਸ਼ੀਕਾਂਤੀ ਚ ਮਾਯਾਖ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯੋਧ੍ਯਾਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਪਿ
ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਂਤੀ, ਮਾਇਆ, ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਦੁਆਰਵਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕੇਦਾਰੋਪਿ ਤਤੋऽਧਿਕਃ
ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਦਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਾਗਾਦਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਗ੍ਰ੍ਯਾਦਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ 4.1.6.
ਪ੍ਰਯਾਗ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਧ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਮੁਕ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਸ਼ੀਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਰਾਣਿ ਚ ਸ਼੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍
ਹੋਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ ਗਏ—
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯਾਨ੍ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਵਰ੍ਤਿਨਃ
—ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼।
ਅਗਸ੍ਤਿਰੁਵਾਚ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਅਧੀਤ੍ਯਵੇਦਾਨ੍ਵਿਧਿਵਦਰ੍ਥਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ।. ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਰਾਣਾਨ੍ਯਧਿਗਮ੍ਯ ਚ
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਕੇ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ।
ਅਂਗਾਨ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਯ ਤਰ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਲੋਡ੍ਯ ਸਮਂਤਤਃ
ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ,
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਪਿ ਨਾਟ੍ਯਵੇਦੇ ਕृਤਸ਼੍ਰਮਃ
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਨਾਟਯਵੇਦ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ।
ਕਲਾਸੁ ਚ ਕृਤਾਭ੍ਯਾਸੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਰ੍ਥਾਨੁਪਾਰ੍ਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮੇਣ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੌਲਤ ਨਾ ਕਮਾਈ, ਪਰ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਖਪਾਏ।
ਯੌਵਨਂ ਗਤ੍ਵਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਰਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮ੍
ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਛਣਭੰਗੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਹਨ,
ਪਠਤੋ ਮੇ ਗਤਃ ਕਾਲਸ੍ਤਥੋਪਾਰ੍ਜਯਤੋ ਧਨਮ੍
ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਦੌਲਤ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਨ ਮਯਾ ਤੋषਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰੋ ਹਰਿਃ
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਤਮਸ੍ਤੋਮਹਰਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਰ੍ਚਿ ਤੋ ਵੈ ਮਯਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ 4.1.7.
ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਨ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾ ਮਯਾ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮृਦ੍ਧਿਦਾਃ
ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਨ ਮਯਾ ਤਰ੍ਪਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮृष੍ਟਾਨ੍ਨੈਰ੍ਮਧੁਰੈ ਰਸੈਃ
ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।