ਕ੍ਰਿਯਂਤੇ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਃ ਸ਼ੈਲਾ ਅਹੋ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਹਨ—ਹਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਕਰਕੇ।
ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਸੌ ਦਣ੍ਡਧਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਦੰਡ ਫੜਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁषਿਤਾਃ ਸ ਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ
ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—
ਯੇषਾਂ ਦृਕ੍ਪਾਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਤਂਤਿ ਭੁਵਨਾਨ੍ਯਪਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਜ੍ਞਾਤਂ ਕਾਰਣਂ ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍
ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਬਚਨ ਯਾਦ ਹੈ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ 4.1.5.
ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਅਵਿਮੁਕਤ' ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਉਪਸ੍ਥਿਤੋਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਸੋਂऽਤਰਾਯੋ ਮਹਾਨਿਹ
ਇਹ ਵੱਡਾ ਰੁਕਾਵਟ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ।
ਕਾਸ਼ੀਦ੍ਵਿਜਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਹੋ ਯਦਾਪ੍ਤਾ ਕਸ੍ਤਾਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਯਦਿਵਾਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਃ
ਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਕੌਣ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੇਗਾ ਜਾਂ ਕੌਣ ਨਹੀਂ?
ਅਹੋ ਜਨਾ ਬਾਲਿਸ਼ਵਤ੍ਕਿਮੇਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਤ੍ਯਜੇਯੁਃ ਸੁਕृਤੈਕਰਾਸ਼ਿਮ੍
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਲੋਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਢੇਰ ਹੈ?
ਭਵਾਂਤਰਾ ਵਰ੍ਜਿਤ ਪੁਣ੍ਯਰਾਸ਼ਿਂ ਕृਚ੍ਛੈਰ੍ਮਹਦ੍ਭਿਰ੍ਹ੍ਯਵਗਮ੍ ਯਕਾਸ਼ੀਮ੍
ਕਾਸੀ, ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਢੇਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਤੇ ਔਖੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਵਿਸ਼੍ਵਪਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ ਕ੍ਵ ਕਾਰ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ਪਰਿਤੋਤਿਦੁਃਖਮ੍
ਕਾਸੀ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਚਾਨਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ; ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਕਾਸ਼ੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਂ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਰਾਸ਼ਿਂ ਹਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸृਜੇਨ੍ਨਰਃ ਕਿਮ੍
ਚਮਕਦਾਰ ਕਾਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਢੇਰ ਹੈ ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਉਂ ਛੱਡੇ?
ਨਰੋ ਨ ਰੋਗੀ ਯਦਿਹਾਵਿਹਾਯ ਸਹਾਯਭੂਤਾਂ ਸਕਲਸ੍ਯ ਜਂਤੋਃ
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਰੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪਾਪਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਰ੍ਦੁਰਾਪਾਂ ਗਂਗਾਂ ਸਦਾਪਾਂ ਭਵਪਾਸ਼ਸ਼ਾਪਾਮ੍
ਗੰਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਭਵ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤੇਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਹਂਹੋ ਕਿਮਂਹੋ ਨਿਚਿਤਾਃ ਪ੍ਰਲਬ੍ਧਾ ਬਂਹੀਯਸਾਯਾਸ ਭਰੇਣ ਕਾਸ਼ੀਮ੍
ਹੈਰਾਨੀ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਝੰਝਟ ਨਾਲ ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ?
ਅਹੋ ਜਨਾਨਾਂ ਜਡਤਾ ਵਿਹਾਯ ਕਾਸ਼ੀਂ ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਯਂਤਿ ਚੇਤਃ 4.1.5.
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ—ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਰੇਰੇ ਭਵੇ ਸ਼ੋਕਜਲੈਕਪੂਰ੍ਣੇ ਪਾਪੇਸ੍ਮਲੋਕਾਃ ਪਤਿਤਾਬ੍ਧਿਮਧ੍ਯੇ
ਹੈਰਾਨੀ! ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਨਾਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨ ਸਤ੍ਪਥੇਨਾਪਿ ਨ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਾਨੈਰ੍ਨਵਾ ਨੈਵ ਤਪੋਭਿਰੁਗ੍ਰੈਃ
ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਨਾਲ, ਨਾ ਜੋਗ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸਂਪਤ੍ਤਿਭਰੈਃ ਕਿਲੋਹ੍ਯਤੇਪ੍ਯਰ੍ਥੋ ਹਿ ਕਾਮੈਰ੍ਬਹੁਦਾਨਭੋਗਕੈਃ
ਧਰਮ ਤਾਂ ਧਨ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਧਨ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਹਿ ਯਥਾऽਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਤਥਾਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਹੋਵਾਚੇਤਿ ਜਾਬਾਲਿਰਾਰੁਣੇਸਿਰਿਡਾਮਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਇਰੀਡਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰੁਣੇਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਸਾ ਸੁषੁਮ੍ਣਾ ਪਰਾਨਾਡੀ ਤ੍ਰਯਂ ਵਾਰਾਣਸੀਤ੍ਵਸੌ
ਉਹ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਾਡੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਨਾਡੀਆਂ ਹੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਹਨ।
ਤਾਰਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯਾਚष੍ਟੇ ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਵਂਤਿ ਹਿ
ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨਂਤਕਾਲੇऽਤ੍ਰ ਤਾਰਕਸ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਤਃ
ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਤਾਰਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤਸਮਂਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤਸਮਾ ਗਤਿਃ
ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕੁਰੁਤੇ ਰਤਿਮ੍ 4.1.5.
ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮੁਨਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਤਃ ਪੁਰਾਣਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਈ।
ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਰਾਜਂ ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ੍ਯਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੀ।
ਹਾ ਕਾਲਰਾਜਪ੍ਰਤਿ ਭੂਤਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯष੍ਟਮਿਪ੍ਰਤ੍ਯਵਨੀਸੁਤਾਰ੍ਕਮ੍
ਹਾਏ ਕਾਲਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ; ਭੂਤ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।
ਹਾ ਕਾਲਭੈਰਵ ਭਵਾਨਭਿਤੋ ਭਯਾਰ੍ਤਾਨ੍ਮਾਭੈष੍ਟ ਚੇ ਤਿਭਣਨੈਃ ਸ੍ਵਕਰਂ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ
ਹਾਏ ਕਾਲਭੈਰਵ, ਤੁਸੀਂ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹੋ—ਜੋ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ਡਰੋ ਨਾ! ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ।