ਨਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨ ਚਕ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਰੀਕ੍ਰੇਂਕਿਤਭਾषਣੈਃ
ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਧਾਰਕ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲ ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀਤ ਹੈ।
ਕਲਕਂਠਃ ਕਿਲੋਤ੍ਕਂਠਂ ਮਂਜੁਗੁਂਜਤਿ ਕੁਂਜਗਃ 4.1.3.
ਕਾਲੀ ਗਲ ਵਾਲਾ ਕੋਕਿਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।
ਕੇਕੀਕੇਕਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੌਨਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਦ੍ਭਯਾਤ੍
ਮੋਰ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਹੈ।
ਪਠਂਤੀ ਸਾਰਿਕਾਸਾਰਂ ਸ਼ੁਕਂਸਂਬੋਧਯਤ੍ਯਹੋ
ਮਾਦਾ ਸਾਰਿਕਾ ਸਾਰਿਕਾ ਦਾ ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਕਿਲਃ ਕੋਮਲਾਲਾਪੈਃ ਕਲਯਨ੍ਕਿਲਕਾਕਲੀਮ੍
ਕੋਇਲ ਆਪਣੀ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਰਾਗ ਛੇੜਦੀ ਹੈ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਿਤ੍ਥਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੇष੍ਟਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਜਦੋਂ ਜੰਨਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—
ਵਰਮੇਤੇਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਕਾਸ਼ਿਵਾਸਿਨਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਛੀ, ਹਿਰਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਸ੍ਥੈਃ ਪਤਿਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਨ ਵਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਿਣਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈਏ।
ਵਰਂ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਾਸੋ ਮਾਸੋਪਵਸਨਾਦਿਭਿਃ
ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਨਾਲੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ਕੈਰ੍ਮਸ਼ਕੈਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਪਦਂ ਹੇਲਯਾਪ੍ਯਤੇ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਤੇ ਮੱਛਰ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ—
ਵਰਂ ਵਾਰਾਣਸੀਰਂਕੋ ਨਿਃਸ਼ਂਕੋਯੋ ਯਮਾਦਪਿ
ਯਮ ਦੇ ਡਰ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਡੱਡੂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸਾष੍ਟਾਂਸ਼ੇषਪਦਮੈਂਦ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ 4.1.3.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਅਠਵਾਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਰ੍ਧਦ੍ਵਯਨਾਸ਼ੇਪਿ ਕਾਸ਼ੀਸ੍ਥੋ ਯੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਕਾਸ਼ਿਵਾਸੇਤ੍ਰ ਨ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਮਂਡਪੇ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਸੁਖ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—
ਲਬ੍ਧੋਪਿ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਨੋ ਯਾਯਾਦ੍ਯਦਿ ਕੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਜੇ ਤ੍ਰਿਨੈਨਾ ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਪਾਈ ਹੋਈ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਲਕੜਾਂ ਹਨ।
ਆਲਸ੍ਯੇਨਾਪਿ ਯੋ ਯਾਯਾਦ੍ਗृਹਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਲਯਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਆਲਸੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵੈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ—
ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵੋਤ੍ਤਰਵਾਹਿਨ੍ਯਾਂ ਯਾਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਜੋ ਉੱਤਰ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵੈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸ੍ਵਰ੍ਧੁਨੀ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਾਦਾਚਮਨਾਦਪਿ
ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਛੂਹਣ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ—
ਪਂਚਤੀਰ੍ਥਾਵਲੋਕਾਚ੍ਚ ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵੈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ—
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਜਪੈਰ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰੈਸ੍ਤੁ ਨਰ੍ਤ੍ਤਨੈਃ 4.1.3.
ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ, ਸਤੁਤੀਆਂ, ਜਪ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ—
ਧੂਰ੍ਜਟੇ ਨੀਲਕਂਠੇਸ਼ ਪਿਨਾਕਿਞ੍ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੇਖਰ
ਹੇ ਧੂਰਜਟ, ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ, ਹੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ,
ਮੁਕ੍ਤਿਮਂਡਪਿਕਾਯਾਂ ਚ ਨਿਮੇषਾਰ੍ਧੋ ਪਵੇਸ਼ਨਾਤ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਧੀ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਕਰਣਾਤ੍ਤਥਾਤਿਥਿਸਮਰ੍ਚਨੈਃ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਯਥਾ ਚਂਦ੍ਰਃ ਕਲਯਾ ਕਲਯੈਧਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ,
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਬੀਜੋ ਵਿਪ੍ਰਪਾਦਾਂਬੁਸਿਕ੍ਤਃ ਸ਼ਾਖਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਦਸ਼ਾਪਿ
ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਬੀਜ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੀਚਿਆ ਗਿਆ, ਚਾਰ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨਾਮਤ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀ ਭਵਾਨੀ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਪੂਰਯੇਦਤ੍ਰ ਢੁਂਢਿਃ
ਇਥੇ ਭਵਾਨੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਥੇ ਢੂੰਢੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਚ੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਰੂਪਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਮਰ੍ਥਃ ਸੋਪ੍ਯਨੇ ਕਪ੍ਰਕਾਰਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯਤ੍ਰ ਨ ਤਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਮृਤਰੂਪਰੂਪਃ
ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਉਥੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।