ਰੋਹਿਤੋऽਰਣ੍ਯਮਹਿषਮੁਦ੍ਧਰ੍षਤਿ ਨਿਰਾਕੁਲਃ
ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਭੈਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਂਡੌ ਚ ਮੁਂਡ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਨ ਸਜ੍ਜੇਤੇ ਜਯੈषਿਣੌ
ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੰਜਾ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤृਣ੍ਵਂਤਿ ਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਤ੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਪਦਮ੍ 4.1.3.
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਘਾਹ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਯਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਮਾਂਸਪਚਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਮੋਹਿਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਲਈ, ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮਾਸ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਪਰਪ੍ਰਾਣੈਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪੁष੍ਣਂ ਤਿ ਹਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ
ਜੋ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਪਾਲਦੇ ਹਨ—
ਜਾਤੁਮਾਂਸਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਂਠਗਤੈਰਪਿ
ਜੋ ਮਾਸ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਨ ਗਲੇ ਤੱਕ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਵਰਮੇਤੇਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਵੈ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿ ਸੇਵਯਾ
ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ, ਇਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਕੋਪਿ ਪਲ੍ਵਲੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਸ਼੍ਨਾਤ੍ਯਗ੍ਰੇਚਰਾਨਪਿ
ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਬਗਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਏਕਤਃ ਸਰ੍ਵਮਾਂਸਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਂ ਤਥਕੈਤਃ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਮਾਸ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਫਰਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯੇਨੋਪਿ ਵਰ੍ਤਿਕਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਵਤ੍ਯੇष ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਬਾਜ਼ ਵੀ ਵਟੀਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਚਿਰਂ ਨਰਕਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦਿਰਾਪਾਨਲਂਪਟਾਃ
ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਦੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਅਤਏਵ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਗਾਥੇਤਿ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਾਥਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਮਾਂਸਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ਿਵੇ ਭਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਵ ਮਦ੍ਯਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਚਨਮ੍ 4.1.3.
ਕਿੱਥੇ ਮਾਸ, ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ? ਕਿੱਥੇ ਮਦਰਾ, ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ?
ਵਿਨਾ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦਂ ਹਿ ਭ੍ਰਾਂਤਿਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਟਕਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ।
ਇਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਚਰਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚੋਪਿ ਮੁਨੀਨਿਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮੁਨੀ ਵਰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਣੈਤੇ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚੋਪ੍ਯਤ੍ਰਵਾਸਿਨਃ
ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯੋ ਵਸੇਤ੍ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਇਥੇ ਦੇ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਰਹਸ੍ਯਜ੍ਞਾ ਮੁਚ੍ਯਂਤੇ ਜ੍ਞਾਨਿ ਨੋ ਨਰਾਃ
ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਪਰਾ ਦੇਵਾ ਯਾਵਦ੍ਯਾਂਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਮੁਨੇਃ
ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰਸੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਕਂਠੇ ਕਂਠਮਾਧਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਃ ੬੭ ਕਂਡੂਯਮਾਨਾ ਵਰਟਾ ਸ੍ਵਚਂਚੁਪੁਟਕੋਟਿਭਿਃ
ਸਾਰਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਹੈ; ਜਦ ਕਿ ਜੋਂਕਾਂ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਰੋਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨ ਚਕ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਰੀਕ੍ਰੇਂਕਿਤਭਾषਣੈਃ
ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਧਾਰਕ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲ ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀਤ ਹੈ।
ਕਲਕਂਠਃ ਕਿਲੋਤ੍ਕਂਠਂ ਮਂਜੁਗੁਂਜਤਿ ਕੁਂਜਗਃ 4.1.3.
ਕਾਲੀ ਗਲ ਵਾਲਾ ਕੋਕਿਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।
ਕੇਕੀਕੇਕਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੌਨਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਦ੍ਭਯਾਤ੍
ਮੋਰ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਹੈ।
ਪਠਂਤੀ ਸਾਰਿਕਾਸਾਰਂ ਸ਼ੁਕਂਸਂਬੋਧਯਤ੍ਯਹੋ
ਮਾਦਾ ਸਾਰਿਕਾ ਸਾਰਿਕਾ ਦਾ ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਕਿਲਃ ਕੋਮਲਾਲਾਪੈਃ ਕਲਯਨ੍ਕਿਲਕਾਕਲੀਮ੍
ਕੋਇਲ ਆਪਣੀ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਰਾਗ ਛੇੜਦੀ ਹੈ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਿਤ੍ਥਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੇष੍ਟਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਜਦੋਂ ਜੰਨਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—
ਵਰਮੇਤੇਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਕਾਸ਼ਿਵਾਸਿਨਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਛੀ, ਹਿਰਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਸ੍ਥੈਃ ਪਤਿਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਨ ਵਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਿਣਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈਏ।
ਵਰਂ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਵਾਸੋ ਮਾਸੋਪਵਸਨਾਦਿਭਿਃ
ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਨਾਲੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ਕੈਰ੍ਮਸ਼ਕੈਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਪਦਂ ਹੇਲਯਾਪ੍ਯਤੇ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਤੇ ਮੱਛਰ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ—