ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤ੍ਯ ਕ੍ਰੋਡਪੋਤਂ ਤਰਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਰੀਡਯਤ੍ਯਹੋ
ਬਾਘ, ਸੂਅਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਚਲਤ੍ਪੁਚ੍ਛੋਥ ਪਿਬਤਿ ਫੇਨਿਲੇਨਾਨਨੇਨ ਵੈ
ਪੂਛ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਝਾਗ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੂਕਾ ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਦਂਤਕੋਟਿਭਿਃ
ਜੂੰ, ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤਿਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੈਕਤ੍ਰ ਰਮਂਤਿ ਚ 4.1.3.
ਜਾਤੀ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਈਰਖਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਖੁਸ਼੍ਚਾਖੁਭੁਜਃ ਕਰ੍ਣਂ ਕਂਡੂਯੇਤ ਚਲਾਨਨਃ
ਚੂਹਾ, ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਜੇ ਚੂਹੇ ਦਾ ਕੰਨ ਖੁਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਂਠਂ ਘਰ੍षਯਤ੍ਯੇਵ ਕੇਕਿਕਂਠੇ ਭੁਜਂਗਮਃ
ਸੱਪ, ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨਾਲ ਰਗੜਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਲੁਠੇਦੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯੋਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਲੀਲਯਾ
ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉੱਠਦੇ ਤੇ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਂਧੋਪਿ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸੋਪਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬਿਭੇਤਿ ਨੋ
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਫੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਦृष੍ਟਿਪਾਤਂ ਮੁਂਚਨ੍ਵੈ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਹੋ ਉਭੇ ਕਥਯਤੋ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਖ੍ਯਾਵਿਵਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤੇ
ਬਾਘ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਤਰ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਪ੍ਯੁਦ੍ਦਂਡਕੋਦਂਡਂ ਸ਼ਬਰਂ ਸ਼ਂਬਰੋਮृਗਃ
ਹਰਣ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਭੱਜਦਾ ਨਹੀਂ।
ਰੋਹਿਤੋऽਰਣ੍ਯਮਹਿषਮੁਦ੍ਧਰ੍षਤਿ ਨਿਰਾਕੁਲਃ
ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਭੈਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਂਡੌ ਚ ਮੁਂਡ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਨ ਸਜ੍ਜੇਤੇ ਜਯੈषਿਣੌ
ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੰਜਾ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤृਣ੍ਵਂਤਿ ਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਤ੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਪਦਮ੍ 4.1.3.
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਘਾਹ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਯਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਮਾਂਸਪਚਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਮੋਹਿਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਲਈ, ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮਾਸ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਪਰਪ੍ਰਾਣੈਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪੁष੍ਣਂ ਤਿ ਹਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ
ਜੋ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਪਾਲਦੇ ਹਨ—
ਜਾਤੁਮਾਂਸਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਂਠਗਤੈਰਪਿ
ਜੋ ਮਾਸ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਨ ਗਲੇ ਤੱਕ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਵਰਮੇਤੇਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਵੈ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿ ਸੇਵਯਾ
ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ, ਇਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਕੋਪਿ ਪਲ੍ਵਲੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਸ਼੍ਨਾਤ੍ਯਗ੍ਰੇਚਰਾਨਪਿ
ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਬਗਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਏਕਤਃ ਸਰ੍ਵਮਾਂਸਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਂ ਤਥਕੈਤਃ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਮਾਸ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਫਰਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯੇਨੋਪਿ ਵਰ੍ਤਿਕਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਵਤ੍ਯੇष ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਬਾਜ਼ ਵੀ ਵਟੀਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਚਿਰਂ ਨਰਕਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦਿਰਾਪਾਨਲਂਪਟਾਃ
ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਦੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਅਤਏਵ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਗਾਥੇਤਿ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਾਥਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਮਾਂਸਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ਿਵੇ ਭਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਵ ਮਦ੍ਯਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਚਨਮ੍ 4.1.3.
ਕਿੱਥੇ ਮਾਸ, ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ? ਕਿੱਥੇ ਮਦਰਾ, ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ?
ਵਿਨਾ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦਂ ਹਿ ਭ੍ਰਾਂਤਿਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਟਕਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ।
ਇਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਚਰਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚੋਪਿ ਮੁਨੀਨਿਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮੁਨੀ ਵਰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਣੈਤੇ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚੋਪ੍ਯਤ੍ਰਵਾਸਿਨਃ
ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯੋ ਵਸੇਤ੍ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਇਥੇ ਦੇ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਰਹਸ੍ਯਜ੍ਞਾ ਮੁਚ੍ਯਂਤੇ ਜ੍ਞਾਨਿ ਨੋ ਨਰਾਃ
ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਪਰਾ ਦੇਵਾ ਯਾਵਦ੍ਯਾਂਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਮੁਨੇਃ
ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰਸੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਕਂਠੇ ਕਂਠਮਾਧਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਃ ੬੭ ਕਂਡੂਯਮਾਨਾ ਵਰਟਾ ਸ੍ਵਚਂਚੁਪੁਟਕੋਟਿਭਿਃ
ਸਾਰਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਹੈ; ਜਦ ਕਿ ਜੋਂਕਾਂ ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਰੋਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।