ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ
ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਲਿਂਗਮਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਕੁਂਡਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਦਗ੍ਰਤਃ
ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਗ ਦਾ ਕੂਹੜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੂਰਤੋ ਦੇਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਸਮਝਿਆ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਿਂਵਾਡਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਤਪ੍ਯਤੇ ਤਪਃ 4.1.3.
ਕੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਵਾਕਈ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਅਥਵਾ ਸਰ੍ਵ ਤੇਜਾਂਸਿ ਸ਼੍ਰਿਤ੍ਵੇਮਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀਂ ਤਨੁਮ੍
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।
ਤਪਨਸ੍ਤਪ੍ਯਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦਹਨੋਪਿ ਹਿ ਦਹ੍ਯਤੇ
ਤਪਤ ਸੂਰਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ऽਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਹਿਂਸ੍ਰਾ ਅਪਿ ਸਮਂਤਤਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਂਡਾਦਂਡੇਨ ਕਰਟਿਃ ਸਿਂਹਂ ਕਂਡੂਯਤੇऽਭਯਃ
ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਢ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੰਘਦਾ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ।
ਸੂਕਰਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਰੋਮਾਪਿ ਵਿਹਾਯ ਨਿਜਯੂਥਕਮ੍
ਸੂਅਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਝੁੰਡ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਦਾਰੋਪਿ ਨ ਭੂਦਾਰਂ ਤਥਾਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾऽਨ੍ਯਤਃ
ਮਿੱਟੀ ਖੋਦਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਖੋਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਖੋਦਦਾ।
ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤ੍ਯ ਕ੍ਰੋਡਪੋਤਂ ਤਰਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਰੀਡਯਤ੍ਯਹੋ
ਬਾਘ, ਸੂਅਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਚਲਤ੍ਪੁਚ੍ਛੋਥ ਪਿਬਤਿ ਫੇਨਿਲੇਨਾਨਨੇਨ ਵੈ
ਪੂਛ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਝਾਗ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੂਕਾ ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਦਂਤਕੋਟਿਭਿਃ
ਜੂੰ, ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤਿਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੈਕਤ੍ਰ ਰਮਂਤਿ ਚ 4.1.3.
ਜਾਤੀ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਈਰਖਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਖੁਸ਼੍ਚਾਖੁਭੁਜਃ ਕਰ੍ਣਂ ਕਂਡੂਯੇਤ ਚਲਾਨਨਃ
ਚੂਹਾ, ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਜੇ ਚੂਹੇ ਦਾ ਕੰਨ ਖੁਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਂਠਂ ਘਰ੍षਯਤ੍ਯੇਵ ਕੇਕਿਕਂਠੇ ਭੁਜਂਗਮਃ
ਸੱਪ, ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨਾਲ ਰਗੜਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਲੁਠੇਦੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯੋਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਲੀਲਯਾ
ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉੱਠਦੇ ਤੇ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਂਧੋਪਿ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸੋਪਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬਿਭੇਤਿ ਨੋ
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਫੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਦृष੍ਟਿਪਾਤਂ ਮੁਂਚਨ੍ਵੈ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਹੋ ਉਭੇ ਕਥਯਤੋ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਖ੍ਯਾਵਿਵਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤੇ
ਬਾਘ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਤਰ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਪ੍ਯੁਦ੍ਦਂਡਕੋਦਂਡਂ ਸ਼ਬਰਂ ਸ਼ਂਬਰੋਮृਗਃ
ਹਰਣ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਭੱਜਦਾ ਨਹੀਂ।
ਰੋਹਿਤੋऽਰਣ੍ਯਮਹਿषਮੁਦ੍ਧਰ੍षਤਿ ਨਿਰਾਕੁਲਃ
ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਭੈਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਂਡੌ ਚ ਮੁਂਡ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਨ ਸਜ੍ਜੇਤੇ ਜਯੈषਿਣੌ
ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੰਜਾ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤृਣ੍ਵਂਤਿ ਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਤ੍ਵਾਪਦਾਸ੍ਪਦਮ੍ 4.1.3.
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਘਾਹ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਯਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਮਾਂਸਪਚਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਮੋਹਿਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਲਈ, ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮਾਸ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਪਰਪ੍ਰਾਣੈਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪੁष੍ਣਂ ਤਿ ਹਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ
ਜੋ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਪਾਲਦੇ ਹਨ—
ਜਾਤੁਮਾਂਸਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਂਠਗਤੈਰਪਿ
ਜੋ ਮਾਸ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਨ ਗਲੇ ਤੱਕ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਵਰਮੇਤੇਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਵੈ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿ ਸੇਵਯਾ
ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ, ਇਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਕੋਪਿ ਪਲ੍ਵਲੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਸ਼੍ਨਾਤ੍ਯਗ੍ਰੇਚਰਾਨਪਿ
ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਬਗਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਏਕਤਃ ਸਰ੍ਵਮਾਂਸਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਂ ਤਥਕੈਤਃ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਮਾਸ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਫਰਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯੇਨੋਪਿ ਵਰ੍ਤਿਕਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਵਤ੍ਯੇष ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਬਾਜ਼ ਵੀ ਵਟੀਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।