ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਬ੍ਰਾਧ੍ਨਮਧ੍ਵਾਨਂ ਕृਤਕृਤ੍ਯ ਇਵਾਦ੍ਰਿਰਾਟ੍
ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਐਸਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਯਮਦ੍ਯਯਮਕਰ੍ਤਾਸੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਵੇਗਾ।
ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਸ਼ ਕ੍ਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋਪਿ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ।
ਇਤਿ ਚਿਂਤਾਮਹਾਭਾਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੌ ਸ੍ਥਿਰੋਦ੍ਯਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਉਦਿਯਾਯੋਦਯਗਿਰੌ ਸ਼ੁਚਿਪ੍ਰਸृਮਰੈਃ ਕਰੈਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਗਿਆ।
ਸਂਵਰ੍ਧਯਨ੍ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਮਸੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵ੍ਯਂ ਕਵ੍ਯਂ ਭੂਤਬਲਿਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤਾਂ ਹृਦਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਂਸ੍ਤਮਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਹ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਬੋਲ ਵਿਚ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਜਾਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੁਣ੍ਯਜਨੋਦਯਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਯਮਸ੍ਤਮਿਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਥਂ ਜੀਵੇਦ੍ਰਵਿਃ ਪੁਨਃ
ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਮਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗ੍ਨੇਯੀਂ ਜ੍ਵਲਂਤੀਂ ਵਿਰਹਾਦਿਵ
ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਦੱਖਣੀ ਰਸਤਾ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਂਗ ਜਲਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂਬੂਲੀਰਾਗਰਕ੍ਤੌष੍ਠੀਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਬਕਸੁਸ੍ਤਨੀਮ੍
ਬੀੜੀ ਤੇ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ ਹੋਠ, ਅਤੇ ਅੰਗੂਰ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ।
ਮਲਯਾਨਿਲ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕਵਰਾਂਬਰਾਮ੍
ਮਲਯ ਪਵਨ ਦੀ ਸੁਆਸ ਨਾਲ ਤੇ ਦੁਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ,
ਕਾਵੇਰੀਗੌਤਮੀਜਂਘਾਂ ਚੋਲਚੋਲਾਂ ਸ਼ੁਕਾਵृਤਾਮ੍ 4.1.2.
ਕਾਵੇਰੀ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦਰਿਆ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਨ, ਚੋਲਾ ਤੇ ਚੋਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਤੋਤੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ,
ਸੁਕੋਮਲਮਹਾਰਾष੍ਟ੍ਰੀਵਾਗ੍ਵਿਲਾਸਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਨਰਮ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ,
ਸੁਦਕ੍ਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਸ਼ਾਮਾਸ਼ਾਨਾਥਃ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤੇ ਕਾਬਲ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ,
ਨ ਸ਼ੇਕੁਰਗ੍ਰਤੋ ਗਂਤੁਂ ਤਤੋऽਨੂਰੁਰ੍ਵ੍ਯਜਿਜ੍ਞਪਤ੍
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਅਨੂਰੁਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ,
ਅਨੂਰੁਰੁਵਾਚ ਭਾਨੋ ਮਾਨੋਨ੍ਨਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਧ੍ਯਯ ਗਗਨਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਅਨੂਰੁਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਭਾਨੁ, ਵਿਂਧਯ ਪਹਾੜ ਮਾਣ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ.'
ਅਨ੍ਰੂਰੁਵਾਕ੍ਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸਵਿਤਾ ਹृਦ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਅਨੂਰੁਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸੂਰਃ ਸ਼ੂਰੋਪਿ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਂਤਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜਦ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਗृਹ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤ੍ਯੂष੍ਟੇਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਵਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਦ ਤਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯੋਜਨੇ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਦੋ ਸੌ ਤੇ ਦੋ ਯੋਜਨ,
ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੌਦੀਚ੍ਯਾਂ ਭृਸ਼ਾਰ੍ਦਿਤਾਃ
ਜਦ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਏ,
ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਦ੍ਰਿਤਲੋਚਨਾਃ 4.1.2.
ਪੱਛਮ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਅਹੋਨਾਹਸ੍ਕਰਾਭਾਵਾਨ੍ਨਿਸ਼ਾਨੈਵਾऽਨਿਸ਼ਾਕਰਾਤ੍
ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਕਿਮਕਾਂਡੇ ਵੈ ਲਯਮੇष੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਕਥਮ੍
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ?
ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਵਧਾਵषਟ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤੇ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਜਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁਵਾਹਾ, ਸੁਵਧਾ ਤੇ ਵਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ,
ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਂਤੇ ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਯਾਃ ਸਕਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਹੀ ਯਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲਂ ਜਾਨਂਤਿ ਸੂਰ੍ਯਤਃ
ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਮਾਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਸ੍ਤਂਭਾਤ੍ਸ੍ਤਂਭਿਤਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਠਹਿਰ ਗਏ।