ਅਥਵਾ ਮਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਹਿ ਕੇਯਂ ਚਿਂਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹਦੀ ਕੀ ਚਿੰਤਾ?
ਗਤੇ ਮੁਨੌ ਨਿਨਿਂਦਸ੍ਵਮਤੀਵੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਂਧ੍ਯ ਉਵਾਚ ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਂਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਲੋਜ੍ਝਿਤਸ੍ਯ ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਂ ਚੋਦ੍ਯਮਵਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ
ਵਿੰਧਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਕੰਮੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਕਥਂ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸ ਦਿਵਾ ਕਥਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਯਹੋ
ਐਸਾ ਬੰਦਾ ਦਿਨ ਚ ਕਿਵੇਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਹਾਏ!
ਅਹੋਦਵਾਗ੍ਨਿਦਵਥੁਸ੍ਤਥਾਮਾਂ ਨ ਸ ਬਾਧਤੇ
ਨਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਨਾ ਰੋਗ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਚਿੰਤਾ।
ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਵਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸੁਦਾਰੁਣਾ
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚਿੰਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਰੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਂਨਿਦ੍ਰਾਂਬਲਂ ਹਰੇਤ੍
ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਵਰੋ ਵ੍ਯਤੀਤੇ षਡਹੇ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ 4.1.1.
ਜੇ ਬੁਖਾਰ ਛੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਬੁਖਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਧਨ੍ਯੋ ਧਨ੍ਵਤਰਿਰ੍ਨਾਤ੍ਰ ਚਰਕਸ਼੍ਚਰਤੀਹ ਨ
ਇੱਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਧੰਨ ਹੈ; ਚਰਕ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਮੇਰੁਂ ਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਾਂ?
ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਕੋਪਯਤਾ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਮਦ੍ਗੋਤ੍ਰੇਣ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ।
ਅਥਵਾ ਸ ਕਥਂ ਮੇਰੁਸ੍ਤਥੋਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਮਯਾ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੇਰੂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਉਚਾਈ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਲੀਕਵਾਕ੍ਤ੍ਵਮਥਵਾ ਸਂਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਰਦੇ ਕਥਮ੍
ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਝੂਠ ਹੋਵੇ — ਪਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ?
ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਵਿਚਾਰੋਥ ਮਾਦृਸ਼ੇਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਦੀ ਪਰਖ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਚਿਨ੍ਤਨੈਰੇਤੈਃ ਕਿਂਵ੍ਯਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਕਾਰਕਮ੍
ਫਿਰ, ਇਹ ਬੇਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬਾਰੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਅਨਾਥਨਾਥਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥੋ ਹਿ ਗੀਯਤੇ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨੇष੍ਟਂ ਕਾਲਵਿਲਂਬਨਮ੍
ਇਹੀ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਢਿਲ੍ਹੀ ਜਾਂ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਦਿਵਾਕਰਃ 4.1.1.
ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰਿਰ੍ਵਵृਧੇ ਸ ਮृਧੇਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਂਧਯ ਪਹਾੜ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ ਵਧਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਿਰੋਧੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕੇਨਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਬ੍ਰਾਧ੍ਨਮਧ੍ਵਾਨਂ ਕृਤਕृਤ੍ਯ ਇਵਾਦ੍ਰਿਰਾਟ੍
ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਐਸਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਯਮਦ੍ਯਯਮਕਰ੍ਤਾਸੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਵੇਗਾ।
ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਸ਼ ਕ੍ਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋਪਿ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ।
ਇਤਿ ਚਿਂਤਾਮਹਾਭਾਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੌ ਸ੍ਥਿਰੋਦ੍ਯਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਉਦਿਯਾਯੋਦਯਗਿਰੌ ਸ਼ੁਚਿਪ੍ਰਸृਮਰੈਃ ਕਰੈਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਗਿਆ।
ਸਂਵਰ੍ਧਯਨ੍ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਮਸੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵ੍ਯਂ ਕਵ੍ਯਂ ਭੂਤਬਲਿਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤਾਂ ਹृਦਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਂਸ੍ਤਮਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਹ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਬੋਲ ਵਿਚ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਜਾਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੁਣ੍ਯਜਨੋਦਯਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਯਮਸ੍ਤਮਿਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਥਂ ਜੀਵੇਦ੍ਰਵਿਃ ਪੁਨਃ
ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?