ਗੌਰੀਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਧਿਮਵਾਨਾਦਿਪਤ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭੂਭृਤਾਮ੍
ਗੌਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰੀ ਕਰਕੇ,
ਨਮੇਰੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਰਤ੍ਨਸਾਨੁਤਯਾਥਵਾ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਪਰਂ ਸ਼ਤਂ ਨ ਕਿਂਸ਼ੈਲਾ ਇਲਾਕਲਨਕੇਲਯਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਮਨ੍ਦੇਹਦੇਹਸਂਦੇਹਾਦੁਦਯੈਕਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਮੰਦੇਹਾ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਨੀਲੀਨਿਲਯੋ ਮਨ੍ਦਰੋ ਮਨ੍ਦਲੋਚਨਃ
ਨੀਲਾ, ਜਿਸਦਾ ਘਰ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੋਲ ਹਨ,
ਹੇਮਕੂਟਤ੍ਰਿਕੂਟਾਦ੍ਯਾਃ ਕੂਟੋਤ੍ਤਰਪਦਾਸ੍ਤੁਤੇ
ਹੇਮਕੂਟ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਕੂਟ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹਨ।
ਇਤਿ ਵਿਂਧ੍ਯਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੋऽਚਿਨ੍ਤਯਦ੍ਧृਦਿ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਮੁਖ੍ਯਾਃ ਕਿਂਸ਼ੈਲਾਨੇਹ ਸਂਤ੍ਯਮਲਸ਼੍ਰਿਯਃ 4.1.1.
ਕੀ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਤੇ ਕਿੰਸ਼ੈਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਦਨਾਮ ਤੇ ਗੌਰਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ?
ਅਦ੍ਯਾਸ੍ਯ ਬਲਮਾਲੋਕ੍ਯਮਿਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪਰਂ ਸ਼ੈਲੇषੁ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰੋ ਮੇਰੁਸ੍ਤ੍ਵਾਮਵਮਨ੍ਯਤੇ
ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਮਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਹਿ ਕੇਯਂ ਚਿਂਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹਦੀ ਕੀ ਚਿੰਤਾ?
ਗਤੇ ਮੁਨੌ ਨਿਨਿਂਦਸ੍ਵਮਤੀਵੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਂਧ੍ਯ ਉਵਾਚ ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਂਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਲੋਜ੍ਝਿਤਸ੍ਯ ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਂ ਚੋਦ੍ਯਮਵਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ
ਵਿੰਧਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਕੰਮੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਕਥਂ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸ ਦਿਵਾ ਕਥਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਯਹੋ
ਐਸਾ ਬੰਦਾ ਦਿਨ ਚ ਕਿਵੇਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਹਾਏ!
ਅਹੋਦਵਾਗ੍ਨਿਦਵਥੁਸ੍ਤਥਾਮਾਂ ਨ ਸ ਬਾਧਤੇ
ਨਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਨਾ ਰੋਗ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਚਿੰਤਾ।
ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਵਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸੁਦਾਰੁਣਾ
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚਿੰਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਰੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਂਨਿਦ੍ਰਾਂਬਲਂ ਹਰੇਤ੍
ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਵਰੋ ਵ੍ਯਤੀਤੇ षਡਹੇ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ 4.1.1.
ਜੇ ਬੁਖਾਰ ਛੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਬੁਖਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਧਨ੍ਯੋ ਧਨ੍ਵਤਰਿਰ੍ਨਾਤ੍ਰ ਚਰਕਸ਼੍ਚਰਤੀਹ ਨ
ਇੱਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਧੰਨ ਹੈ; ਚਰਕ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਮੇਰੁਂ ਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਾਂ?
ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਕੋਪਯਤਾ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਮਦ੍ਗੋਤ੍ਰੇਣ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ।
ਅਥਵਾ ਸ ਕਥਂ ਮੇਰੁਸ੍ਤਥੋਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਮਯਾ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੇਰੂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਉਚਾਈ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਲੀਕਵਾਕ੍ਤ੍ਵਮਥਵਾ ਸਂਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਰਦੇ ਕਥਮ੍
ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਝੂਠ ਹੋਵੇ — ਪਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ?
ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਵਿਚਾਰੋਥ ਮਾਦृਸ਼ੇਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਦੀ ਪਰਖ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਚਿਨ੍ਤਨੈਰੇਤੈਃ ਕਿਂਵ੍ਯਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਕਾਰਕਮ੍
ਫਿਰ, ਇਹ ਬੇਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬਾਰੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਅਨਾਥਨਾਥਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥੋ ਹਿ ਗੀਯਤੇ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨੇष੍ਟਂ ਕਾਲਵਿਲਂਬਨਮ੍
ਇਹੀ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਢਿਲ੍ਹੀ ਜਾਂ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਦਿਵਾਕਰਃ 4.1.1.
ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰਿਰ੍ਵਵृਧੇ ਸ ਮृਧੇਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਂਧਯ ਪਹਾੜ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ ਵਧਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਿਰੋਧੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕੇਨਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।