ਤਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਕਰਾਗ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਨਂਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਦਧ੍ਨਾਮਧੁਨਾਜ੍ਯੇਨ ਨੀਰਾਰ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਤਦੂਰ੍ਵ ਯਾ
ਉਹ ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ, ਘੀ, ਪਾਣੀ, ਭਿੱਜੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹੀਤਾਰ੍ਘ੍ਯਂਕਿਲ ਸ਼੍ਰਾਂਤਂ ਪਾਦਸਂਵਾਹਨਾਦਿਭਿਃ
ਅਰਘਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਪੈਰ ਮਲਣ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯ ਸਦ੍ਯਃ ਪਰਿਹृਤਂ ਤ੍ਵਦਂਘ੍ਰਿਰਜਸਾਰਜਃ
ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਫਲਰ੍ਧਿਰਹਂ ਚਾਦ੍ਯ ਸੁਦਿਵਾਦ੍ਯਚ ਮੇ ਮੁਨੇ
ਅੱਜ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਵਾਕਈ ਧਨਵੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਦਿਨ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਧਰਾਧਰਤ੍ਵਂ ਕੁਲਿषੁਮਾਨ੍ਯਂ ਮੇऽਦ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।
ਪੁਨਰੂਚੇ ਕੁਲਿਵਰਃ ਸਂਭ੍ਰਮਾਪ ਨ੍ਨਮਾਨਸਃ
ਫਿਰ ਕੁਲੀਵਰ ਨੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।
ਅਦृष੍ਟਂ ਤਵ ਨੋਦृष੍ਟਂ ਯਦਿष੍ਟਂਵਿष੍ਟਪਤ੍ਰਯੇ 4.1.1.
ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ,
ਤ੍ਵਦਾਗਮਨਜਾਨਨ੍ਦਸਂਦੋਹੈਰ੍ਮੇ ਦੁਰਾਰਵਃ
ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਧਰਾਧਰਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਮੇਰ੍ਵਾਦੌ ਪੂਰ੍ਵਪੂਰੁषੈਃ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਝਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ।
ਗੌਰੀਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਧਿਮਵਾਨਾਦਿਪਤ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭੂਭृਤਾਮ੍
ਗੌਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰੀ ਕਰਕੇ,
ਨਮੇਰੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਰਤ੍ਨਸਾਨੁਤਯਾਥਵਾ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਪਰਂ ਸ਼ਤਂ ਨ ਕਿਂਸ਼ੈਲਾ ਇਲਾਕਲਨਕੇਲਯਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਮਨ੍ਦੇਹਦੇਹਸਂਦੇਹਾਦੁਦਯੈਕਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਮੰਦੇਹਾ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਨੀਲੀਨਿਲਯੋ ਮਨ੍ਦਰੋ ਮਨ੍ਦਲੋਚਨਃ
ਨੀਲਾ, ਜਿਸਦਾ ਘਰ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੋਲ ਹਨ,
ਹੇਮਕੂਟਤ੍ਰਿਕੂਟਾਦ੍ਯਾਃ ਕੂਟੋਤ੍ਤਰਪਦਾਸ੍ਤੁਤੇ
ਹੇਮਕੂਟ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਕੂਟ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹਨ।
ਇਤਿ ਵਿਂਧ੍ਯਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੋऽਚਿਨ੍ਤਯਦ੍ਧृਦਿ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਮੁਖ੍ਯਾਃ ਕਿਂਸ਼ੈਲਾਨੇਹ ਸਂਤ੍ਯਮਲਸ਼੍ਰਿਯਃ 4.1.1.
ਕੀ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਤੇ ਕਿੰਸ਼ੈਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਦਨਾਮ ਤੇ ਗੌਰਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ?
ਅਦ੍ਯਾਸ੍ਯ ਬਲਮਾਲੋਕ੍ਯਮਿਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪਰਂ ਸ਼ੈਲੇषੁ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰੋ ਮੇਰੁਸ੍ਤ੍ਵਾਮਵਮਨ੍ਯਤੇ
ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਮਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਹਿ ਕੇਯਂ ਚਿਂਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹਦੀ ਕੀ ਚਿੰਤਾ?
ਗਤੇ ਮੁਨੌ ਨਿਨਿਂਦਸ੍ਵਮਤੀਵੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਂਧ੍ਯ ਉਵਾਚ ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਂਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਲੋਜ੍ਝਿਤਸ੍ਯ ਧਿਗ੍ਜੀਵਿਤਂ ਚੋਦ੍ਯਮਵਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ
ਵਿੰਧਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਕੰਮੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਕਥਂ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸ ਦਿਵਾ ਕਥਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਯਹੋ
ਐਸਾ ਬੰਦਾ ਦਿਨ ਚ ਕਿਵੇਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਹਾਏ!
ਅਹੋਦਵਾਗ੍ਨਿਦਵਥੁਸ੍ਤਥਾਮਾਂ ਨ ਸ ਬਾਧਤੇ
ਨਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਨਾ ਰੋਗ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਚਿੰਤਾ।
ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਵਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸੁਦਾਰੁਣਾ
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚਿੰਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਰੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਂਨਿਦ੍ਰਾਂਬਲਂ ਹਰੇਤ੍
ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਵਰੋ ਵ੍ਯਤੀਤੇ षਡਹੇ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ 4.1.1.
ਜੇ ਬੁਖਾਰ ਛੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਬੁਖਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਧਨ੍ਯੋ ਧਨ੍ਵਤਰਿਰ੍ਨਾਤ੍ਰ ਚਰਕਸ਼੍ਚਰਤੀਹ ਨ
ਇੱਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਧੰਨ ਹੈ; ਚਰਕ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਮੇਰੁਂ ਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਾਂ?