ਭੂਮਿष੍ਠਾਪਿ ਨ ਯਾਤ੍ਰਭੂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਤੋਪ੍ਯੁਚ੍ਚੈਰਧਃਸ੍ਥਾਪਿ ਯਾ ਯਾ ਬਦ੍ਧਾ ਭੁਵਿ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਸ੍ਯੁਰਮृਤਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਮृਤਾ ਜਂਤਵਃ
ਭਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮਹੇਸ਼ਾਯ ਯਸ੍ਯ ਸਂਧ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਯਚ੍ਛਲਾਤ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ
ਅੱਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਾਰਦਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਨਰ੍ਮਦਾਂਭਸਿ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
ਵ੍ਰਜਨ੍ਵਿਲੋਕਯਾਂਚਕ੍ਰੇ ਪੁਰੋਵਿਂਧ੍ਯਂ ਧਰਾਧਰਮ੍
ਉਹ ਜਦੋਂ ਤੁਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਪੁਰੋਵਿੰਧਿਆ ਨਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਦ੍ਵੈਰੂਪ੍ਯੇਣਾਪਿ ਕੁਰ੍ਵਂਤਂ ਸ੍ਥਾਵਰੇਣ ਚਰੇਣ ਚ
ਉਹਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ—ਇੱਕ ਥਿਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਚਲਦਿਆਂ।
ਰਸਾਲਯਂ ਰਸਾਲੈਸ੍ਤੈਰਸ਼ੋਕੈਃ ਸ਼ੋਕਹਾਰਿਣਾਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਆਮਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਆਮਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ।
ਖਪੁਰੈਃ ਖਪੁਰਾਕਾਰਂ ਸ਼੍ਰੀਫਲਂ ਸ਼੍ਰੀਫਲੈਃ ਕਿਲ
ਉਥੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਨਾਰੀਅਲ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਵੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵਨਸ਼੍ਰਿਯਃ ਕੁਚਾਕਾਰੈਰ੍ਲਕੁਚੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਹਰਮ੍ 4.1.1.
ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੋਭਾ ਲਕੂਚਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਛਾਤੀ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਸੁਰਂਗੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਾਰਂਗੈਰਂਗਮਂਡਪਵਚ੍ਛਿਯਃ
ਮਿੱਠੇ ਸੰਤਰੇ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਗ ਆਨੰਦ ਮੰਡਪ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਨਿਲਾਲੋਲ ਕਂਕੋਲ ਵਲ੍ਲੀਹਲ੍ਲੀ ਸਕਾਯਿਤਮ੍
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਕੰਕੋਲਾ ਬੇਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਮਂਦਾਂਦੋਲਿਤਕਰ੍ਪੂਰ ਕਦਲੀਦਲ ਸਂਜ੍ਞਯਾ
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੂਲ ਰਹੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਕੇਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ।
ਪੁਨ੍ਨਾਗਮਿਵ ਪੁਨ੍ਨਾਗਪਲ੍ਲਵੈਃਕਰਪਲ੍ਲਵੈਃ
ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵਿਦੀਰ੍ਣਦਾਡਿਮੈਃ ਸ੍ਵਾਂਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਂਤਂ ਤੁ ਰਾਗਵਤ੍
ਫੱਟੇ ਹੋਏ ਅਨਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਦੁਂਬਰੈਰਂਬਰਗੈਰਨਂਤਫਲਮਾਲਿਤੈਃ
ਉਥੇ ਉਡੁੰਬਰ ਤੇ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪਨਸੈਰ੍ਵਨਾਸਾਭੈਃ ਸ਼ੁਕਨਾਸੈਃ ਪਲਾਸ਼ਕੈਃ
ਉਥੇ ਕਠਲ, ਵਨਾਸਾ, ਸ਼ੁਕਨਾਸਾ ਅਤੇ ਪਲਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।
ਕਦਂਬਵਾਦਿਨੋ ਨੀਪਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਂਟਕਿਤੈਰਿਵ
ਕਦੰਬ ਅਤੇ ਨੀਪ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ।
ਨਮੇਰੁਭਿਸ਼੍ਚ ਮੇਰੂਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰੈਰਿਵ ਰਾਜਿਤਮ੍
ਨਮੇਰੂ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਟੇਤਟੇਪਟੁਵਟੈਰੁਚ੍ਚੈਃਪਟਕੁਟੀ ਵृਤਮ੍ 4.1.1.
ਹਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉੱਚੇ ਵਟਾਂ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝੋਪੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਕਰਮਰ੍ਦੈਃ ਕਰੀਰੈਸ਼੍ਚ ਕਰਜੈਸ਼੍ਚਕਰਂਬਕੈਃ
ਕਰਮਰ, ਕਰੀਰ ਅਤੇ ਕਰੰਬਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਨੀਰਾਜਿਤਮਿਵੋਦ੍ਦੀਪੈਰਾਜਚਂਪਕਕੋਰਕੈਃ
ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਜਗ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚਲਦਲੈਰੁਚ੍ਚੈਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਾਂਚਨਕੇਤਕੈਃ
ਕਿਤੇ ਉੱਚੀਆਂ, ਕੰਬਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਕਿਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੇਤਕਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ।
ਕਰ੍ਕਂਧੁ ਬਂਧੁਜੀਵੈਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਜੀਵੈਰ੍ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ ੨੪ !। ਗਲਨ੍ਮਧੂ ਕਕੁਸੁਮੈਰ੍ਧਰਾਰੂਪਧਰਂਹਰਮ੍
ਕਰਕੰਦ, ਬੰਧੁਜੀਵ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰਜੀਵ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਟਪਕਦੇ ਫੁੱਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਾਂਜਨੈਰ੍ਬੀਜੈਰ੍ਵ੍ਯਜਨੈਰ੍ਵੀਜ੍ਯਮਾਨਵਤ੍
ਸਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਖਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ।
ਅਮਂਦੈਃ ਪਿਚੁਮਂਦੈਸ਼੍ਚ ਮਂਦਾਰੈਃ ਕੋਵਿਦਾਰਕੈਃ
ਨਰਮ ਪਿਕੁਮੰਦ, ਮੰਦਾਰ ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ।
ਉਦ੍ਦਂਡੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ੇਹੁਂਡੈਰੇਰਂਡੈਰ੍ਗੁਡਪੁष੍ਪਕੈਃ
ਉੱਚੇ ਸ਼ੇਹੁੰੜ, ਏਰੰੜ ਤੇ ਗੁੜਫੁੱਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।
ਅਕ੍ਸ਼ੈਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਭਿਰ੍ਦੇਵਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰੁਮੈਃ
ਅਕਸ਼, ਪਲਕਸ਼, ਸ਼ੱਲਕੀ, ਦੇਵਦਾਰੁ ਤੇ ਹਰਿਦ੍ਰੁ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ।
ਏਲਾਲਵਂਗ ਮਰਿਚਕੁਲੁਂ ਜਨਵਨਾਵृਤਮ੍ 4.1.1.
ਇਲਾਚੀ, ਲਵੰਗ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਕੁਲੁੰਜਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਕਸ਼ਂਖਵਨੈਰਮ੍ਯਂ ਚਦਨੈਰਕ੍ਤਚਂਦਨੈਃ
ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ।
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਵਲ੍ਲੀਨਾਗਵਲ੍ਲੀਕਣਾਵਲ੍ਲੀਸ਼ਤਾਵृਤਮ੍
ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਨਾਗਵੱਲੀ ਤੇ ਕਣਾਵੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਾਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।