ਅਥਵਾ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਯੈ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ਭਾਰਤ
ਜਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—
ਏਕੋऽਹਮੇਵ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਂਤੁ ਤੇ ਰਥਾਃ
ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਥ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ।
ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਯਨ੍ਦਾਮੋਦਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂਖਾਨ੍ਭੇਰੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁष੍ਕਰਾਨ੍
ਫਿਰ ਸਿੰਘਾਂ, ਢੋਲ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜੀਆਂ।
ਯੇਨ ਤਪ੍ਤਂ ਗੁਪ੍ਤਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਯੇਨ ਦੇਵ੍ਯਃ ਸੁਤੋषਿਤਾਃ 1.2.66.
ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ—
ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵਚਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਤਨ੍ਨਰਾਧਿਪਾਃ
ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ।
ਯਦਾਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮਰ੍ਜੁਨੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਜੋ ਵਚਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—
ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਂਤਸ੍ਤਿष੍ਠਂਤੁ ਸਾਰ੍ਜੁਨਾਃ ਸਹਕੇਸ਼ਵਾਃ
ਸਾਰੇ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸਮੇਤ।
ਮਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਕੇਨਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਮੇ ਬਲਂ ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਦੇਵ੍ਯਾਰਾਧਨਸਂਭਵਮ੍
ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਮੇ ਧਨੁਰ੍ਘੋਰਂ ਤੂਣੀਰਾਵਕ੍ਸ਼ਯੌ ਤਥਾ
ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅਖੂਟ ਤੀਰ-ਤੁਣੀਰ ਵੇਖੋ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਯਯੁਃ
ਉਸਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
ਤਮਾਹ ਲਲਿਤਂ ਕृष੍ਣਃ ਫਾਲ੍ਗੁਨਂ ਪਰਮਂ ਵਚਃ
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਫਾਲਗੁਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਨਵਕੋਟਿਯੁਤੋऽਨੇਨ ਪਲਾਸ਼ੀ ਨਿਹਤਃ ਪੁਰਾ
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਲਾ ਪਲਾਸ਼ੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਦੇ ਤ੍ਵੇਨਂ ਕ੍ਵੇਨੋਪਾਯੇਨ ਕੌਰਵਾਨ੍ 1.2.66.
ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਕਿ ਕੌਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ਯਾਦਵੇਂਦ੍ਰੋ ਭੈਮਿਪੁਤ੍ਰਮਭਾषਤ
ਫਿਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੇ ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
ਭੀਪ੍ਮਦ੍ਰੋਣਕृਪਦ੍ਰੌਣਿਕਰ੍ਣਦੁਰ੍ਯੋਧਨਾਦਿਭਿਃ
ਭੀਮ, ਮਦ੍ਰ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰੌਣੀ, ਕਰਣ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ—
ਅਯਂ ਮਹਾਨ੍ਵਿਸ੍ਮਯਸ੍ਤੇ ਵਚਸੋ ਭੈਮਿਨਂਦਨ
ਭੀਮ ਦੇ ਲਾਡਲੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ।
ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦ੍ਧਂਸਿ ਕੌਰਵਾਨ੍
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੌਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਿਂਹਵਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਭੋ ਨਾਨਾਭੂषਣਭੂषਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਘਟਾਸ੍ਯੋ ਘਟਹਾਸਸ਼੍ਚ ਊਰ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼ੋऽਤਿਦੀਪ੍ਤਿ ਮਾਨ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਘੜੇ ਵਰਗਾ, ਹਾਸਾ ਵੀ ਘੜੇ ਵਾਂਗ, ਵਾਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ, ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ,
ਦੇਵੀਦਤ੍ਤਾਤੁਲਬਲੋ ਬਰ੍ਬਰੀਕੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ
ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਰਬਰੀਕਾ ਬੋਲਿਆ।
ਤਦਹਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ਯੇष ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਸਹਕੇਸ਼ਵਾਃ ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਸਂਪੂਰ੍ਣਂ ਸਿਂਦੂਰਾਭੇਣ ਭਸ੍ਮਨਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ; ਦੇਖੋ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਥਿਓ, ਫੌਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਰਾਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਹੈ।
ਆਕਰ੍ਣਮਾਕृਪ੍ਯ ਚ ਤਂ ਮੁਮੋਚ ਮੁਖਾਦਥੋਦ੍ਭੂਤਮਭੂਚ੍ਚ ਭਸ੍ਮ
ਉਸ ਨੇ ਤੀਰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚਿਆ, ਛੱਡਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਖ ਨਿਕਲ ਆਈ।
ਸੇਨਾਦ੍ਵਯੇ ਤਚ੍ਚ ਪਪਾਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯੈਵ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਮਰ੍ਮ 1.2.66.
ਉਹ ਰਾਖ ਦੋਵਾਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਨਾਜੁਕ ਸਥਾਨ ਸੀ।
ਊਰੌ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਸ਼ਲਯ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ,
ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਦਤਲ ਲਕੇ ਕਂਠੇ ਦ੍ਰੁਪਦਮਤ੍ਸ੍ਯਯੋਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਤੇ ਮਤਸਯ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਉੱਤੇ,
ਪਪਾਤ ਰਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਯਤ੍ਰ ਯੇषਾਂ ਚ ਮਰ੍ਮ ਚ
ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗੀ ਰਾਖ ਉਥੇ ਡਿੱਗੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਜੁਕ ਸਥਾਨ ਸਨ।
ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਭੂਯੋ ਬਰ੍ਬਰੀਕੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ
ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਰਬਰੀਕਾ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।
ਅਧੁਨਾ ਪਾਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ਿਤਾਞ੍ਛਰਾਨ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਜੁਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਛੱਡਾਂਗਾ।