ਭੀਮਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਪੌਤ੍ਰੇਣ ਦृਢਂ ਸਂਤੋषਿਤਾऽਸ੍ਮਿ ਚ
ਭੀਮ ਦੇ ਪੌਤਰ ਵਲੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਵ੍ਰਜਧ੍ਵਂ ਚਾਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵੋ ਨ ਕृਤਾਨਿ ਚ
ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਜਾਓ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ।
ਆਪृਚ੍ਛੇ ਚਾਪਿ ਵਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਯੂਯਂ ਕृष੍ਣਸਮਾ ਮਮ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ।
ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੈਨਾਂ ਨਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਦੀਪਵਦ੍ਗਤਾਮ੍ ।। 1.2.65.
ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ ਲਉਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਬਰ੍ਬਰੀਕਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਤ੍ਰੈਵ ਨਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
ਉਪਪ੍ਲਵੇ ਸਂਗਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਰਾਜਸੁ ਪਾਂਡਵਾਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਉਪਪਲਵ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵ—
ਯੋਦ੍ਧੁਮਾਗਤ੍ਯ ਸਂਤਸ੍ਥੁਃ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਮਹਾਰਥਾਃ
—ਲੜਾਈ ਲਈ ਆ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤੋ ਭੀष੍ਮੇਣ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਚ ਨਰੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ—
ਭੀष੍ਮੇਣ ਵਿਹਿਤਾ ਕृष੍ਣ ਰਥਾਤਿਰਥਵਰ੍ਣਨਾ
—ਭੀਸ਼ਮ ਵਲੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੀ।
ਸਸੈਨ੍ਯਾਨ੍ਪਾਂਡਵਾਨੇਤਾਨ੍ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਕਾਲੇਨ ਕੇਨ ਕਃ
ਕੌਣ, ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ?
ਪਕ੍ਸ਼ਂ ਦ੍ਰੋਣੇਨ ਚਾਹ੍ਨਾਂ ਚ ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦ੍ਰੌਣਿਨਾ ਰਣੇ
ਦ੍ਰੋਣ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਦ੍ਰੌਣੀ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੇਗਾ।
ਤਦਹਂ ਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਕੇਨ ਕਾਲੇਨ ਹਂਤਿ ਕਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਕੌਣ, ਕਦੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ?
ਅਯੁਕ੍ਤਮੇਤਦ੍ਭੀष੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿਕ ਵਲੋਂ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਤਵਾਪਿ ਯੇ ਸਂਤਿ ਨृਪਾਃ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾ ਰਣਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ—
ਦ੍ਰੁਪਦਂ ਚ ਵਿਰਾਟਂ ਚ ਧृष੍ਟਕੇਤੁਂ ਚ ਕੈਕਯਮ੍ 1.2.66.
—ਦ੍ਰੁਪਦ, ਵਿਰਾਟ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਅਤੇ ਕੈਕੇਯ ਦੇ ਰਾਜੇ—
ਧृष੍ਟਦ੍ਯੁਮ੍ਨਂ ਸਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਘਟੋਤ੍ਕਚਮ੍
—ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਘਟੋਤਕਚ।
ਮਨ੍ਯੇਹਮੇਕਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇषਾਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਕੌਰਵਵਾਹਿਨੀਮ੍
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸਾਰਾ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ لشਕਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੇਭ੍ਯੋ ਭਯਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤੇ ਫਲ੍ਗਵੋऽਮੀ ਮृਗਾ ਇਵ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਫਲਗੁਵਾਂ ਤਾਂ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਧਨੁषਾਂ ਘੋषੈਰਿਦਾਨੀਮੇਵ ਭਾਰਤ
ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਡੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ—
ਵृਦ੍ਧਾਦ੍ਭੀष੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਦ੍ਵृਦ੍ਧਾਦ੍ਦ੍ਰੋਣਾਦਪਿ ਕृਪਾਦਪਿ
—ਵੱਡੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਮਾਣਯੋਗ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਵੀ—
ਅਥਵਾ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਯੈ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ਭਾਰਤ
ਜਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—
ਏਕੋऽਹਮੇਵ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਂਤੁ ਤੇ ਰਥਾਃ
ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਥ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ।
ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਯਨ੍ਦਾਮੋਦਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂਖਾਨ੍ਭੇਰੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁष੍ਕਰਾਨ੍
ਫਿਰ ਸਿੰਘਾਂ, ਢੋਲ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜੀਆਂ।
ਯੇਨ ਤਪ੍ਤਂ ਗੁਪ੍ਤਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਯੇਨ ਦੇਵ੍ਯਃ ਸੁਤੋषਿਤਾਃ 1.2.66.
ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ—
ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵਚਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਤਨ੍ਨਰਾਧਿਪਾਃ
ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ।
ਯਦਾਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮਰ੍ਜੁਨੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਜੋ ਵਚਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—
ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਂਤਸ੍ਤਿष੍ਠਂਤੁ ਸਾਰ੍ਜੁਨਾਃ ਸਹਕੇਸ਼ਵਾਃ
ਸਾਰੇ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸਮੇਤ।
ਮਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਕੇਨਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਮੇ ਬਲਂ ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਦੇਵ੍ਯਾਰਾਧਨਸਂਭਵਮ੍
ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।