ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤੈਰ੍ਯੋਗਸਾਧਕਃ
ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋਗਵਿਤ੍
ਮੈਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸ਼ਾਂ ਨਯੇਨ੍ਨਾਰੀ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸੋऽਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ
ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਏਨਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਲ੍ਗਨ੍ਤਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮਾਗਤਮ੍
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡੋਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਯਾਤਿ ਮਜ੍ਜੇਦਧੌ ਪਂਕੇ ਗੋਮਯੇ ਵਾ ਨ ਜੀਵਤਿ
ਜੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਏषਾਮਨ੍ਯਤਮੈਃ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨ ਜੀਵਤਿ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲੈਣ ਤੇ, ਉਹ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਪਾषਾਣੈਸ੍ਤਾਡਿਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਦ੍ਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਭਜੇਨ੍ਨਰਃ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਰੀਤਂ ਪਰੀਤਂ ਵਾ ਸ ਸਦ੍ਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਮृਚ੍ਛਤਿ 1.2.55.
ਜੇ ਉਹ ਉਲਟ ਜਾਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਨੇਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨ੍ਯੇਤ ਸ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮਾਤ੍ਮਜੀਵਿਤਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਮਿਲ ਗਈ।
ਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਮਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਯੁਰੁਦ੍ਗਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦਾਸਨ੍ਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਿਸ਼ਂ ਕਰ੍ਣੌ ਪਿਧਾਯਾਪਿ ਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨ ਚ
ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਚੋਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਚ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾ ਦृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾ
ਜੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਖੁਲਦਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਚਮਕਦਾਰ ਪਰ ਲਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਜਲਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦਪਿ ਵਾ ਤਦਂਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੈਰ੍ਵਿਕृਤੈਰ੍ਵਾਪਿ ਤਸ੍ਯਾਸਨ੍ਨੌ ਯਮਾਂਤਕੌ
ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਅਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਲਈ ਯਮ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਨ੍ਦਾਮਵਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਭਕ੍ਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਜੀਵਤਿ
ਜੋ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਧਾਰਣਾਂ ਸਮ੍ਯਗਾਸ੍ਥਾਯ ਸਮਾਧਾਵਚਲੋ ਭਵੇਤ੍ 1.2.55.
ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਮਥਵਾ ਵਾਂਛੇਦ੍ਵਿਸृਜੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਂ ਸਮੁਪਾਯਾਂਤਿ ਸ਼ृਣੁ ਤਾਨਪਿ ਪਾਂਡਵ
ਯੋਗੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।
ਐਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸੌਮ੍ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤ੍ਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਚਾष੍ਟਸੁ ਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਇੰਦ੍ਰ, ਸੋਮ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਨ।
ਵਾਯਵੀ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚੈਵ ਮਾਨਸਾਹਮ੍ਭਵਾ ਮਤਿਃ ।। ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮष੍ਟਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਕ੍ਰਮਾਤ
ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੁਧੀ; ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੋਹਰਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪੂਰ੍ਵੇ ਚਾष੍ਟੌ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਰਨ੍ਤੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਦ੍ਯਥਾ
ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਚੌਂਹਠ; ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ।
ਨਾਨਾਜਾਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਦੇਹਧਾਰਣਮ੍
ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਚਾਰ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜਿਤੇ ਪृਥਿਵੀਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਯਦੈਸ਼ਾਨ੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਅਪਿ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਦ੍ਰਵਂ ਫਲਮ੍
ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁੱਕਾ, ਤਰਲ, ਤੇ ਫਲ ਵੀ।
ਅਵ੍ਰਣਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਕਾਂਤਿਸ਼੍ਚਾਥਾष੍ਟਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕਤਾ ਅਤੇ ਚਮਕ, ਇਹ ਅੱਠਵੀਂ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਾਦਗ੍ਨਿਵਿਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਤਤ੍ਤਾਪਭਯਵਰ੍ਜਨਮ੍ 1.2.55.
ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ।
ਅਗ੍ਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ ਹਸ੍ਤੇਨ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਾਵਨਮ੍
ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ, ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੋ ਜਾਣਾ।
ਪੂਰ੍ਵਾਃ षੋਡਸ਼ ਚਾਪ੍ਯष੍ਟੌ ਤੇਜਸੋ ਯਕ੍ਸ਼ਸਦ੍ਮਨਿ
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ, ਯਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।