ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨ੍ਯਾਮਸੌ ਮੁਨਿਃ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਮੁਨੀ—
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਨੇ ਨਾਰਦੇਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤੇऽਤ੍ਰੈਵ ਕੂਪਕੇ
ਉਸੇ ਦਿਨ, ਇੱਥੇ ਨਾਰਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਏ ਛੋਟੇ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ—
ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਜਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੂਪੇ ਭਵਤਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਇਸ ਕੁਆਂ ਉੱਤੇ ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਤਪ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਵਿष੍ਣ੍ਵਿਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਬੋਧਯੇਤ੍
ਇਹ 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਯਥਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਹਰਿਣਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਨੇ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ—
ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਚੋਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਾਰਦਂ ਪਰਿਪੂਜਯੇਤ੍
ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਤੇ ਜਗਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਦੇਯਂ ਚ ਛਤ੍ਰਂ ਧੋਤ੍ਰਂ ਕਮਂਡਲੁਮ੍
ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਛਤਰੀ, ਕੱਪੜਾ ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕृਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸ ਮੁਨੇਃ ਪਾਪੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਨਾਰਦਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ਪੁਲਕਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਪੁਨਰ੍ਨਾਰਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ।
ਗੁਪ੍ਤਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਾਨਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖਾਨ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ—
ਗੌਤਮੇਸ਼੍ਵਰ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਸਾਵਧਾਨਃ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਤ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ।
ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਗੌਤਮਾਖ੍ਯੋऽਭਵਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁਨੀ ਸੀ—
ਗੁਪ੍ਤ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਹੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਲਈ—
ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੌਤਮੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੌਤਮ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ—
ਸਂਸ੍ਨਾਪ੍ਯੈਤਨ੍ਮਹਾਲਿਂਗਂ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਵਿਲਿਪ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਇਆ।
ਯੋਗਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਂਤਿ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਪਿ ਨੈਰ੍ਮਲ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੇਵਨਾਤ੍ਕਿਮੁ ।। 1.2.55.
ਜੇ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲੇਗੀ!
ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਾਖ੍ਯਂ ਯੋਗਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਜੋਗ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਮਨ ਦੇ ਵਚਲਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਮਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ੍ਤृਤੀਯਕਃ
ਯਮ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੇ ਹਨ।
ਸਮਾਧਿਰਿਤਿ ਚਾष੍ਟਾਂਗੋ ਯੋਗਃ ਸਂਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸਮਾਧੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਗ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਰੋ ਯੇषਾਂ ਸਾਧਨਾਦ੍ਯੋਗਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਪਂਚ ਯਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ृਣ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਪੰਜ ਯਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸੁਣੋ।
ਅਹਿਂਸੈषਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵੇਦਸਂਵਿਹਿਤਾ ਚ ਯਾ
ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਹਿੰਸਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕਥਨਂ ਸਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਪੀਡਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਤਦਸ੍ਤੇਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨੀ — ਇਹ ਅਸਤੇਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਤੌ ਸ੍ਵਦਾਰਗਮਨਂ ਗੇਹਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਤਾ
ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਢੁਕਵੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ।
ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮृਤ ਏषੋऽਪਰਿਗ੍ਰਹਃ 1.2.55.
ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾ ਜੋੜਣੀ, ਇਹ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣੀ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਹੈ।
ਸ਼ੌਚਂ ਤੁष੍ਟਿਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਜਪੋ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਗੁਰੋਸ੍ਤਥਾ
ਸੁੱਚਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਜਪ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ — ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਤਰਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ਼ੌਚਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਸੁੱਚਤਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ।