ਸਂਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਨਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪृਥਗਨ੍ਨਪृਥਗ੍ਜਲਮ੍
ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਲਸ੍ਯਾਧਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਧਮਤੇ ਸ਼ਨੈਃ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਆਪ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਨਮੁष੍ਣਤੋਯੇਨ ਸਮਂਤਾਤ੍ਪਚ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਖਾਣਾ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਲੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਕਿਟ੍ਟਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਦੇਹਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਬਾਰਾਂ ਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਕੀਟ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਮਕੂਪਾਣਿ ਚੈਵ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਮਲਾਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੋਮਕੂਪ ਵੀ ਬਾਰਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਮਲਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਹਨ।
ਤਾਸਾਂ ਮੁਖੇषੁ ਤਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਵ੍ਯਾਨਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤੇ ਰਸਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ 'ਤੇ, ਵਿਆਨ ਪ੍ਰਾਣ ਸੁਖਮ ਰਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਸਂਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦੇਹਂ ਸਮਂਤਤਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਚ੍ਯਤੇ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਰੁਧਿਰਤ੍ਵਂ ਭਜੇਤ੍ਪੁਨਃ 1.2.50.
ਜਦ ਪਚਦਾ ਹੈ, ਖਾਣਾ ਫਿਰ ਖੂਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਖਾ ਮਜ੍ਜਾ ਖਵੈਮਲ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵृਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਨੱਖਾਂ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੱਜ ਤੋਂ ਮੈਲ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬੀਜ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਤਦ੍ਵਿਨਿष੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੁਣ੍ਯਹੇਤਵੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤੈਲਾਭ੍ਯਂਗਾਦਿਭਿਰ੍ਯਤ੍ਨੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਪਾਲ੍ਯਤੇ ਨ ਚੇਤ੍
ਜੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ,
ਏਵਮੇਤੇਨ ਦੇਹੇਨ ਕਿਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਮੈਃ
ਤਾਂ ਫਿਰ ਐਸੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?
ਭਵਂਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ ਕृਤਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਤਥਾ ਤੇਨ ਭੁਜ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ: ਜੋ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਨੁਭਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਾ ਸ਼ੁਭਂ ਕਾਰ੍ਯਮਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸੁਖਾਰ੍ਥਿਭਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪੇਨ ਦੁਃਖਾਨਿ ਤੀਵ੍ਰਾਣਿ ਸੁਬਹੂਨ੍ਯਪਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤੇ ਵਰ੍ਣਿਤਃ ਸਾਧੋ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋऽਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋ ਮਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਆਯੁष੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਰਣੇ ਨृਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਪਂਚਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਹਿਤਃ ਸਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਂਕृਤਿਃ 1.2.50.
ਤਾਂ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ,
ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਰ੍ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਿਰ ਦੇ ਸੱਤ ਰੱਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸੋऽਥ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਚਾਤਿਵਾਹਿਕਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਤਮਾ ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਜੀਵਂ ਦੇਹੇ ਯਮਭਟਾਸ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ, ਜਦ ਆਤਮਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸ ਸਮੇਂ—
ਤਪ੍ਤਾਂਬਰੀषਤੁਲ੍ਯੇਨ ਅਯੋਗੁਡਨਿਭੇਨ ਚ
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤਪਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੱਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਬਣ ਕੇ,
षਡਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਮਹੀਤਲਾਤ੍
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਛਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰ,
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛੀਤਂ ਮਹਾਦੁਰ੍ਗਮਨ੍ਧਕਾਰਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਹਤ੍।। ਅਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਦਨੈਃ ਕਾਕਕਾਕੋਲਜਂਬੁਕੈਃ
ਕਿਤੇ ਠੰਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ, ਔਖਾ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕਾਂ, ਉੱਲੂ ਤੇ ਗਿੱਦੜ—
ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਪਵृਸ਼੍ਚਿਕੈਃ
ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰ, ਮਛਰ, ਸੱਪ ਤੇ ਬਿਚੂਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਘੋਰੈ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਕृष੍ਯਤੇऽਸ੍ਯਤੇ
ਤੇ ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਤੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯਾਤਿ ਤਂ ਮਾਰ੍ਗਮਤਿਦੁਸ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਦਸ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਰਾਹ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰ੍ਯਤੇ ਚ ਨਦੀਂ ਘੋਰਾਂ ਪੂਯਸ਼ੋਣਿਤਵਾਹਿਨੀਮ੍ 1.2.50.
ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਦਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀਪ ਤੇ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਯਮਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ਯਮਕਿਂਕਰੈਃ
ਫਿਰ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਸਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾ ਸੌਮ੍ਯਰੂਪਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜਂ ਤਦਾ ਕਿਲ
ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਮੀਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।