ਮਜ੍ਜਾਤੋ ਮੇਦਸਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਮੱਜ ਤੋਂ, ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਤੇ ਵਸਾ ਤੋਂ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ,
ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਰਮਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਗਰ੍ਤਾ ਦ੍ਵ੍ਯਂਜਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇੱਥੇ ਆਖਰੀ ਖੂਨ ਦੀ ਖੋਹ ਦੋ ਮੋਠੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੀਵਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਪਂਚ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਸੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਨਾਡ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਂਤੇ ਨਾਭਿਪਦ੍ਮਾਤ੍ਤਥਾਤ੍ਰ ਚ
ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਇੱਥੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਸਿਕਾਦ੍ਵਾਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਹਵਰ੍ਧਨੇ
ਨੱਕ ਦੇ ਰਾਹ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਸਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਉਦਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ
ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਉਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਵੀ ਹਨ।
ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੋ ਹ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਸਾਂਸ ਲੈਣ ਅਤੇ ਛੱਡਣ, ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀ।
ਤ੍ਯਾਗੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਂ ਗਰ੍ਭਵਿਸ੍ਰਵਣਂ ਤਥਾ 1.2.50.
ਵਿਸਰਜਨ ਵਿਣ, ਮੂਤਰ, ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਵੀ।
ਸਮਾਨੋ ਧਾਰਯਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਵੇਚਯਤਿ ਚਾਪ੍ਯਥ
ਸਮਾਨ ਖਾਣਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਪ੍ਰਦੋਦ੍ਗਾਰੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਇਹ ਬੋਲ ਚਲਣ, ਡਕਾਰ ਆਉਣ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਨੋ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਥਾ ਦੇਹਚਰੋਪਿ ਚ
ਵਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਪਾਚਕੋ ਰਜਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਕਾਲੋਚਕੌ ਤਥਾ
ਪਾਚਕ, ਰਾਜਕ, ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਪਾਚਕਸ੍ਤੁ ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਿਤ.
ਪਾਚਕ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ ਖਾਣਾ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਕੋ ਹृਦਿਸਂਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹਕਾਰਕਃ
ਸਾਧਕ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤ੍ਵਕ੍ਸਂਸ੍ਥੋ ਭ੍ਰਾਜਕੋ ਦੇਹਂ ਭ੍ਰਾਜਯੇਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲੀਕृਤਃ
ਭ੍ਰਾਜਕ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਲਂਬਕਸ੍ਤਥਾ ਦੇਹੇ ਪਂਚਧਾ ਸੋਮ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਆਲੰਬਕ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਕੋ ਰਸਨਾਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨਾਮਵਬੋਧਕਃ
ਬੋਧਕ ਜੀਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸਂਧਿਗਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਕृਤ੍ਤਥਾ 1.2.50.
ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ, ਇਹ ਸਲੇਸ਼ਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਲੇਸ਼ਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਸੋਮੈਸ਼੍ਚ ਦੇਹਃ ਸਂਧਾਰਿਤਸ੍ਤ੍ਵਸੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵਾਯੂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨੀਹ ਜਾਨੀਹਿ ਘ੍ਰਾਣਕੇਸ਼ਨਖਾਨਿ ਚ
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ: ਨੱਕ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਨਖ।
ਨਾਭਿਰ੍ਮੇਦੋ ਯਕृਨ੍ਮਜ੍ਜਾ ਅਂਤ੍ਰਮਾਮਾਸ਼ਯਃ ਸ਼ਿਰਾ
ਨਾਭੀ, ਚਰਬੀ, ਜਿਗਰ, ਹੱਡੀ ਦੀ ਮਜਜ, ਆਂਤਾਂ, ਪੇਟ ਤੇ ਨਸਾਂ—
ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮਡਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਫਾਦ੍ਭਵਤਿ ਪੈਤृਕਮ੍
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲੀ ਸਫੈਦ ਹਿੱਸਾ ਕਫ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼੍ਮਮਣ੍ਡਲਮੇਕਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚਰ੍ਮਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਇੱਕ ਗੋਲਾਈ ਪਲਕਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਗੋਲਾਈ ਚਮੜੀ ਦੀ ਹੈ।
ਦृਙ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਂਚਮਂ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਂਚਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਤੀਜੀ ਗੋਲਾਈ ਅੱਖ ਦੀ ਪੂਪੜੀ ਹੈ, ਪੰਜਵੀਂ ਗੋਲਾਈ ਅੱਖ ਆਪ ਹੈ।
ਉਪਾਂਗੋ ਨੇਤ੍ਰਪਰ੍ਯਂਤੋ ਨਾਸਾ ਮੂਲਮਪਾਂਗਕਃ
ਅੱਖ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੱਕ ਤੱਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਨੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸृਙ੍ਮਾਂਸਮਯੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਜਿਹਵਾ ਖੂਨ ਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੇ ਜੀਵੋ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਕੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੰਦ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਗਠਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਗਸृਗ੍ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰਿਕਂ ਮਾਤृਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ 1.2.50.
ਚਮੜੀ, ਖੂਨ ਤੇ ਮਾਸ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਭੂਤਮਯਂ ਦੇਹਂ ਪਂਚਭੂਤਸਮੁਦ੍ਭਵੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਨਂ ਪਿਣ੍ਡਕਵਲੈਰ੍ਗ੍ਰਾਸੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ
ਉਹ ਖਾਣਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,