ਮਧ੍ਯੇ ਕ੍ਲੀਬਸ੍ਤੁ ਵਾਮੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਥਾ
ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਰਖ।
ਯਸ੍ਯਾਂ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸੌ ਯੋਨੌ ਤਾਂ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਹ ਜਣਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਂਧੇ ਤਮਸਿ ਕਿਂ ਦृਸ਼੍ਯੋ ਗਂਧਾਨ੍ਮੋਹਂ ਦृਢਂ ਲਭੇਤ੍
ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਗੰਧਾਂ ਦੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਯਾਮੇ ਲਭਤੇ ਮਾਤੁਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਧੇਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਮ੍
ਹਲਚਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਦ੍ਰੁਜਂ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਜਨਯਂਤਿ ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੇ
ਨਰਮੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਤਪ੍ਯਤੇ ਭृਸ਼ਂ ਗਰ੍ਭੇ ਕਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਤਨੈਃ
ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮ ਚੇਦਹਮਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮਾਨੁष੍ਯੇ ਜੀਵਿਤਂ ਤਥਾ
ਜੇ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ—
ਏਵਂ ਤੁ ਚਿਂਤਯਾਨਸ੍ਯ ਸੀਮਂਤੋਨ੍ਨਯਨਾਦਨੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਮੱਥੇ ਦੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਖੇ ਵਖ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਤਤਃ ਸ੍ਵਕਾਲੇ ਸਂਪੂਰ੍ਣੇ ਸੂਤਿਮਾਰੁਤਚਾਲਿਤਃ ।।1.2.49.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਧੋਮੁਖਃ ਸਂਕਟੇਨ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਨਿਃਸਰੇਤ੍
ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ, ਤੰਗ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਣਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰਪਤ੍ਰਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਕਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਕਮ੍
ਉਹ ਤੇਜ਼ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ ਛੂਹਾ ਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਹੋਰ ਛੂਹੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਗਰਭ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਥਿਪਟ੍ਟਤੁਲਾਸ੍ਤਂਭਸ੍ਨਾਯੁਬਂਧੇਨ ਯਂਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਹੱਡੀਆਂ, ਪਰਤਾਂ, ਥੰਮਾਂ ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਭਿਤ੍ਤਿਸੁਸਂਬਦ੍ਧਂ ਛਨ੍ਨਂ ਰੋਮ ਤृਣੈਰਪਿ
ਸੱਤ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਵੱਲਾਂ ਤੇ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।
ਓष੍ਠਦ੍ਵਯਕਪਾਟਂ ਚ ਦਂਤਾਰ੍ਗਲਵਿਮੁਦ੍ਰਿਤਮ੍
ਦੋ ਹੋਠਾਂ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਜਰਾਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਂ ਕਾਲਵਕ੍ਤ੍ਰਾਨਲਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਂਜਾਯਤੇ ਪੁਂਸੋ ਦੇਹਗੇਹਮਿਦਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਨਰਕਮਾਸ੍ਤੇ ਸਂਸਾਧਯਨ੍ਨਪਿ
ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਕਤੀ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪੁਨਰਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਦ੍ਵਦ
ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੱਸੋ।
ਪਾਦਮੂਲਂ ਚ ਪਾਤਾਲਂ ਪ੍ਰਪਦਂ ਚ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਪਾਤਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਰਸਾਤਲ ਨਾਲ।
ਤਲਾਤਲਂ ਤਥਾ ਗੁਲ੍ਫੌ ਜਂਘੇ ਚਾਸ੍ਯ ਮਹਾਤਲਮ੍
ਗੁਲ੍ਹਾ ਵਿਚ ਤਲਾਤਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਤਲ ਹੈ।
ਨਾਭਿਂ ਮਹੀਤਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਮਥੋਦਰਮ੍
ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਭੁਵਰਲੋਕ।
ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਲੋਕਂ ਸ਼ੀਰ੍षਦੇਸ਼ਂ ਵਦਂਤਿ ਚ
ਅੱਖਾਂ ਤਪੋਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾਤ੍ਰ ਧਾਤਵਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸੱਤ ਧਾਤੂਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਮਤ੍ਰ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ षष੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਚ
ਇੱਥੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਹੈ।
षਟ੍ਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਵੈਵ ਤੁ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਨੌ ਹੋਰ ਹਨ।
ਸਾਰ੍ਧਾਭਿਸ੍ਤਿਸृਭਿਸ਼੍ਛਨ੍ਨਂ ਸਮਂਤਾਦ੍ਰੋਮਕੋਟਿਭਿਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਵਾਰੀ ਵਧੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
षਡਂਗਾਨਿ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ 1.2.50.
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਛੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਸੁਣੋ।
ਅਂਤ੍ਰਾਣ੍ਯਤ੍ਰ ਤਥਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਾਰ੍ਧਵ੍ਯਾਮਤ੍ਰਯਾਣਿ ਚ
ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਆਂਤਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਹਥ ਹੈ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਨਾਲਮਧੋਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਹृਦਿ ਪਦ੍ਮਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਉਪਰਲਾ ਸਿਰਾ ਨਾਲਾ ਹੈ, ਹੇਠਲਾ ਸਿਰਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।