ਤਤੋ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਹਿ ਯਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਯ ਪृਚ੍ਛ ਵਿਪ੍ਰ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਪੁੱਛੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਮਨਸੈਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਾਮੁਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੇਨਮਥਾਕਰੋਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ।
ਕਥਂ ਸਂਜਾਯਤੇ ਜਂਤੁਃ ਕਥਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਛਂਦੋਗੀਤਮਮੁਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਛੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਜਨਨੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਹੇਤੁਰ੍ਜਂਤੋਰ੍ਭਵੇਤ੍ਕਿਲ
ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਕਰਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਨਾਮ ਸ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ 'ਸਾਤਵਿਕ' ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਯਸ੍ਤਾਮਸੋ ਨਾਮ ਨਰਕਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ 'ਤਾਮਸਿਕ' ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਮਹਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰੁਪਭੋਗਸਹਾਸਨੈਃ 1.2.49.
ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਛੂਹ, ਭੋਗ ਤੇ ਹਾਸੇ ਰਾਹੀਂ,
ਸੋऽਪਿ ਦੁਃਖਦਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਵਿਕਲੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਰ੍ਮਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪृਥੁਤਰਂ ਪਾਪਮਲ੍ਪਂ ਹਿ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੱਧ ਤੇ ਪਾਪ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਪਂ ਪृਥੁਤਰਂ ਯਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਮਲ੍ਪਤਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਪ ਵੱਧ ਤੇ ਪੁੰਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਮਾਨੁषਸਂਭੂਤਿਂ ਸ਼ृਣੁ ਯਾਦृਗਸੌ ਭਵੇਤ੍
ਹੁਣ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦੋषਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਜੀਵਃ ਸਂਸਰਤੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਗਰ੍ਭਂ ਤੁ ਕਲਲੇ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੀਵ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਲੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਤਥਾ ਮਾਸਂ ਘਨੀਭੂਤਃ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਗਠੀ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਥੀਨਿ ਚ ਤਥਾ ਮਾਸਿ ਜਾਯਂਤੇ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ
ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੱਡੀਆਂ ਬਣਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਮੇ ਚ ਤਥਾ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਬੋਧਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ 1.2.49.
ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟਮੇ ਨਵਮੇ ਮਾਸਿ ਭृਸ਼ਮੁਦ੍ਵਿਜਤੇ ਤਤਃ
ਅਠਵੇਂ ਤੇ ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯੇ ਕ੍ਲੀਬਸ੍ਤੁ ਵਾਮੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਥਾ
ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਰਖ।
ਯਸ੍ਯਾਂ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸੌ ਯੋਨੌ ਤਾਂ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਹ ਜਣਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਂਧੇ ਤਮਸਿ ਕਿਂ ਦृਸ਼੍ਯੋ ਗਂਧਾਨ੍ਮੋਹਂ ਦृਢਂ ਲਭੇਤ੍
ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਗੰਧਾਂ ਦੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਯਾਮੇ ਲਭਤੇ ਮਾਤੁਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਧੇਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਮ੍
ਹਲਚਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਦ੍ਰੁਜਂ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਜਨਯਂਤਿ ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੇ
ਨਰਮੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਤਪ੍ਯਤੇ ਭृਸ਼ਂ ਗਰ੍ਭੇ ਕਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਤਨੈਃ
ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮ ਚੇਦਹਮਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮਾਨੁष੍ਯੇ ਜੀਵਿਤਂ ਤਥਾ
ਜੇ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ—
ਏਵਂ ਤੁ ਚਿਂਤਯਾਨਸ੍ਯ ਸੀਮਂਤੋਨ੍ਨਯਨਾਦਨੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਮੱਥੇ ਦੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਖੇ ਵਖ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਤਤਃ ਸ੍ਵਕਾਲੇ ਸਂਪੂਰ੍ਣੇ ਸੂਤਿਮਾਰੁਤਚਾਲਿਤਃ ।।1.2.49.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਹਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਧੋਮੁਖਃ ਸਂਕਟੇਨ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਨਿਃਸਰੇਤ੍
ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ, ਤੰਗ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਣਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।