ਵ੍ਯਾਧੇਰਾਧੇਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਮਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਦ੍ਵਯੇਨ ਤੁ ੪੬.
ਰੋਗ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਕਰਨੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੇ ਮਾਨਸੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰੀਰਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਤਿ ੪੬.
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚ ਸਜ੍ਜਨੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੁਃਖਮੁਪੈਤਿ ਚ ੪੬.
ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਕਹਰ੍षੌ ਤਥਾਯਾਸਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ॥ ੪੬.
ਗਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਥਕਾਵਟ — ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕਰਣਰਾਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞੇ ਵੈषਯਸ੍ਤਥਾ ੪੬.
ਮੋਹ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਯਾਗੀ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦੁਃਖੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰ੍ਵੈਰੋ ਨਿਰਵਗ੍ਰਹਃ ੪੬.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੈਰ ਜਾਂ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਨ ਲਿਪ੍ਸੇਨ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਧਨਸਂਚਯਾਤ੍ ੪੬.
ਇਸ ਲਈ, ਮਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਵਿਤੇषੁ ਸਿਦ੍ਧੇषੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੂਜ੍ਞੇषੁ ਕृਤਾਤ੍ਮਸੁ ੪੬.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ, ਸਿਧੀ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਆਪ-ਕਾਬੂ ਹੋਵੇ,
ਰਾਗਾਭਿਭੂਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਮੇਨ ਪਰਿਕृष੍ਯਤੇ ੪੬.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਿष੍ਠਾ ਨਿਤ੍ਯੋਦ੍ਵੇਗਕਰੀ ਮਤਾ ੪੬.
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਪੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਭਿਰ੍ਯਾ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਃ ੪੬.
ਉਹ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁਰਝਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਦ੍ਯਂਤਾ ਤੁ ਸਾ ਤृष੍ਣਾ ਹ੍ਯਂਤਰ੍ਦੇਹਗਤਾ ਨृਣਾਮ੍ ੪੬.
ਇਹ ਲਾਲਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥੈਵੈਧਃ ਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਨਾਸ਼ਮृਚ੍ਛਤਿ ੪੬.
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸਲਗਦੀ ਅੱਗ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,
ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਭੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚਾਤ੍ਮਬਂਧੁषੁ ੪੬.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲਾਲਚ ਨਾ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਲਈ ਕਰੀਏ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ।
ਅਹੋ ਬਾਲ ਨ ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ਮੇ ਤ੍ਵਾਂ ਨਮਾਮ੍ਯਹਮ੍ ੪੬.
ਅਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਵਹਂਕਾਰਮਿਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਮਾਨਵਾਃ ੪੬.
ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ,
ਅਹਮੇष ਮਮੇਦਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਮੀਦृਸ਼ਕਸ੍ਤ੍ਵਹਮ੍ ੪੬.
‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਮ ਐਸਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਹਾਂ’—
ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਃ ਯ ਚੇਤ੍ਤਂ ਚ ਵਿਨੋਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਤੇ ੪੬.
ਜੇ ਇਹ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਗਲਪਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਵਿਖੇਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਾ ਵਾ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਦृषਦਾ ਯਥਾ ੪੬.
ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ?
ਬਾਹ੍ਯਾਨਾਮਾਂਤਰਾਣਾਂ ਵਾ ਵਿਨਾ ਤਂ ਤृਣਵਦ੍ਵਿਦੁਃ ੪੬.
ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਚਾਹੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ, ਗਿਆਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਰਵਣਂ ਕਥਂ ਵਾ ਜੀਵਨਂ ਭਵੇਤ੍ ੪੬.
ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਥਾ ਕਸ੍ਮਾਦਿਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਜਡਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਾ ੪੬.
ਫਿਰ, ਇਹ ਜੜਤਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ?
ਸਮ੍ਯਗੇਤਦ੍ਯਥਾ ਪृष੍ਟਂ ਯਤ੍ਰ ਮੁਹ੍ਯਂਤਿ ਜਂਤਵਃ ੪੬.
ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਅਨਾਦੀ ਸ਼੍ਰृਣੁਮਃ ਪੁਰਾ ੪੬.
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਦੀਕਾਲ ਤੋਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕਾਲਸ੍ਵਬਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰਾ ੪੬.
ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤਮੋਮਯੀ ਸਾ ਚ ਲੀਲਯਾ ਦੇਵਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ੪੬.
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਤਾਂ ਯਾਤਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਦੇਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ੪੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲੀ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਂਸ਼ਤਸ੍ਤਤਃ ੪੬.
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਲਈ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਅਹਂਕਾਰ ਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਜਸਤਾਮਸਃ ੪੬.
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ — ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ — ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਦਂਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ ੪੬.
ਜਦੋਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।