ਮਰਣਾਂਤਮੇਵ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯੇ ਸਂਚਿਂਤਯਨ੍ਨਦਃ ੪੬.
ਮੈਂ ਮਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਾਂਗਾ,
ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦਿਵਸੇ ਬਹੂਕਤਟੇ ਸ਼ੁਭੇ ੪੬.
ਫਿਰ, ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ,
ਕृਸ਼ੋਤੀਵ ਗਲਤ੍ਕੁष੍ਠੀ ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਂਸ਼੍ਚ ਪਦੇਪੇਦ ੪੬.
ਦੁਬਲਾ-ਪਤਲਾ, ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਲੁਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦਾ,
ਅਹੋ ਸੁਰੂਪਸਰ੍ਵਾਂਗ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਃਖੀ ਭਵਾਨਪਿ ੪੬.
ਅਹੋ! ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਾਲੋ ਦੀਨਮਨਾ ਬ੍ਰਵੀਤ੍ ੪੬.
ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁੰਡਾ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਸਂਪੂਰ੍ਣੇਂਦ੍ਰਿਯਗਾਤ੍ਰਾ ਯਨ੍ਮਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਵੈ ਵृਥਾ ੪੬.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਤਦਹੋ ਭਾਰਤਂ ਖਂਡਂ ਸਤ੍ਯਾਯੁषਿ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਧਿ ਕਃ ੪੬.
ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਛੱਡੇਗਾ?
ਅਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚਲਿਤੁਂ ਵਾਪਿ ਮਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨਾਪਿ ਚ ੪੬.
ਚੱਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ,
ਸਂਤੋषੋऽਪ੍ਯੁਚਿਤਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਦੇਹਂ ਯਸ੍ਯ ਦृਢਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ ੪੬.
ਸੰਤੋਖ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ,
ਕ੍ਸ਼ਣੇਕ੍ਸ਼ਣੇ ਚ ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਯੁਗੇਯੁਗੇ ੪੬.
ਹਰ ਪਲ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੋਗਿਆ ਜਾਵੇ,
ਸੋऽਪ੍ਯਨ੍ਯਦਿਚ੍ਛਤੇ ਚੇਚ੍ਚ ਕੋऽਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਚੇਤਨਃ ੪੬.
ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਚੇਤਨ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਮੂਢਮਾਵਸ਼ਂਤਿ ਨ ਪਂਡਿਤਮ੍ ੪੬.
ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ।
ਮੂਲਘਾਤਿषੁ ਸਜ੍ਜਂਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਂਤੋ ਭਵਦ੍ਵਿਧਾਃ ੪੬.
ਸਿਆਣੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਚ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੁੱਲ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਛੁਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ੪੬.
ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ਨ ਸੀਦਂਤਿ ਭਵਦ੍ਵਿਧਾਃ ੪੬.
ਤੁਹਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ।
ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਨ ਮੁਹ੍ਯਂਤਿ ਨਰਾਃ ਪਂਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ ੪੬.
ਸਿਆਣੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।
ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਮੋਪਾਯਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ੪੬.
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ, ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੋਹਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੁਣੋ।
ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਦੁਃਖਂ ਸ਼ੀਰੀਰਂ ਮਾਨਸਂ ਚ ਯਤ੍ ੪੬.
ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਮਹਾਕष੍ਟਂ ਦ੍ਵਯੋਰੇਤਦੁਦਾਹृਤਮ੍ ੪੬.
ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਯਃਪਿਂਡੇਨ ਤਪ੍ਤੇਨ ਕੁਂਭਸਂਸ੍ਥਮਿਵੋਦਕਮ੍ ੪੬.
ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਹੋਏ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਘੜੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਵ੍ਯਾਧੇਰਾਧੇਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਮਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਦ੍ਵਯੇਨ ਤੁ ੪੬.
ਰੋਗ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਕਰਨੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੇ ਮਾਨਸੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰੀਰਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਤਿ ੪੬.
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚ ਸਜ੍ਜਨੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੁਃਖਮੁਪੈਤਿ ਚ ੪੬.
ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਕਹਰ੍षੌ ਤਥਾਯਾਸਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ॥ ੪੬.
ਗਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਥਕਾਵਟ — ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕਰਣਰਾਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞੇ ਵੈषਯਸ੍ਤਥਾ ੪੬.
ਮੋਹ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਯਾਗੀ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦੁਃਖੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰ੍ਵੈਰੋ ਨਿਰਵਗ੍ਰਹਃ ੪੬.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੈਰ ਜਾਂ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਨ ਲਿਪ੍ਸੇਨ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਧਨਸਂਚਯਾਤ੍ ੪੬.
ਇਸ ਲਈ, ਮਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਵਿਤੇषੁ ਸਿਦ੍ਧੇषੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੂਜ੍ਞੇषੁ ਕृਤਾਤ੍ਮਸੁ ੪੬.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ, ਸਿਧੀ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਆਪ-ਕਾਬੂ ਹੋਵੇ,
ਰਾਗਾਭਿਭੂਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਮੇਨ ਪਰਿਕृष੍ਯਤੇ ੪੬.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਿष੍ਠਾ ਨਿਤ੍ਯੋਦ੍ਵੇਗਕਰੀ ਮਤਾ ੪੬.
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਪੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।