ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ੪੫.
ਇਹ ਗੱਲ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ੪੫.
ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ।
ਇਦਂ ਪੂਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਹਿ ੪੫.
ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਤਰਤੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੋषਾਣਾਂ ਚ ਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਤਃ ੪੫.
ਅਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਯਜ੍ਞੇਯੇषੁ ਭਿਨ੍ਨੇषੁ ਯਤ੍ਰਾਭੇਦਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ੪੫.
ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਥੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਵਾਗ੍ਦੋषਾਨ੍ਦ੍ਵਿਨਵ ਸ਼੍ਰृਣੁ ੪੫.
ਹੁਣ ਬੋਲ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਗੁਣ ਸੁਣ।
ਅਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਚਾਪਿ ਸਂਦਿਗ੍ਧਂ ਪਦਾਂਤੇ ਗੁਰੁ ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ੪੫.
ਜਿਹੜੀ ਬੋਲੀ ਰੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਅੱਖਰ ਆਵੇ।
ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗੇਣ ਨ੍ਯੂਨਂ ਕष੍ਟਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦਕਮ੍ ੪੫.
ਜੋ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਅਧੂਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।
ਨਿष੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਵਾਗ੍ਦੋषਾਨ੍ਬੁਦ੍ਧਿਜਾਞ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਚ ਯਾਨ੍ ੪੫.
ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਦੇ ਅਵਗੁਣ ਵੀ ਸੁਣ।
ਹੀਨਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਤੋ ਮਾਨਾਨ੍ਨ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਂਚਨ ੪੫.
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।
ਸਮਮੇਤਿ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਤਦਾ ਸੋऽਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ੪੫.
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਨੀਅਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਚਾਪ੍ਯਥ ਵਕ੍ਤਾਰਂ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਰੋਹਤਿ ੪੫.
ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ।
ਵਿਸ਼ਂਕਾ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਦਪਿ ਦੋषਵਤ੍ ੪੫.
ਉਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਅਵਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਭਾषੇਤ ਸ ਵਕ੍ਤਾ ਨੇਤਰੋ ਭੁਵਿ ੪੫.
ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਅਸਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਵ੍ਰਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤ੍ਵਹਮ੍ ੪੫.
ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹਾਂ।
ਯਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਭਦ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਪਾषਾਣਸ੍ਯਾਰ੍ਚਨੇ ਰਤਃ ੪੫.
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੂੰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈਂ,
ਏਕਃ ਸੋऽਪਿ ਸੁਤੋ ਨष੍ਟੋ ਭਾਰ੍ਯਾ ਚਾਰ੍ਯਾऽਪ੍ਯਨਸ਼੍ਯਤ ੪੫.
ਉਹ ਇਕੋ ਪੁੱਤ ਵੀ ਖੋ ਗਿਆ ਤੇ ਤੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।
ਕ੍ਵ ਦੇਵਾਃ ਸਂਤਿ ਮਿਥ੍ਯੈਤਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਚੇਦ੍ਭਵਂਤ੍ਯਪਿ ੪੫.
ਦੇਵਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ।
ਪਿਤॄਨੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯਚ੍ਛਂਤਿ ਮਮ ਹਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ੪੫.
ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਬਹੁਧਾ ਮੂਢਾ ਵਰ੍ਣਯਂਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਧਮਾਃ ੪੫.
ਇਹ ਮੂਰਖ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਂਗਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯੈਤਦ੍ਦ੍ਵਯਂ ਮृषਾ ੪੫.
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਨਾਸ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਝੂਠ ਹਨ।
ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਹਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਸੂਰ੍ਯਮੁਖਾ ਭ੍ਰਮਂਤ੍ਯਮੀ ੪੫.
ਇਹ ਜਗਤ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੂਰਜ-ਵਾਂਗਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਰੋਹਤਿ ਧਾਨ੍ਯਜਾਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਰ੍षਸ਼ੀਤਾਤਪਤ੍ਵਮ੍ ੪੫.
ਅਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਫਸਲ ਉੱਗਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਪਰ੍ਵਤਾ ਭਾਂਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਾਰਿਧਿਰੇष ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ੪੫.
ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਭਵਂਤਿ ਵਕ੍ਰਾ ऋਤੁਸ੍ਵਬਾਵਾਦ੍ਬਦਰੀषੁ ਕਣ੍ਟਕਾਃ ੪੫.
ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੰਕੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਬੇਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਟੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦੇਵਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਲੋਕੇ ਮੂਢੋ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਮਤ੍ਤਵਤ੍ ੪੫.
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇੰਝ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁष੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਰਂ ਕष੍ਟਂ ਵੈਰਿਣਾਂ ਨੋ ਭਵੇਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ ੪੫.
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਹਿ ਸ੍ਮृਤਾਕਾਰਂ ਸਭਾਗ੍ਯੋऽਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ੪੫.
ਮਨੁੱਖਾ ਰੂਪ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਬਦ੍ਧਾ ਵਿਹਰਂਤ੍ਯੇਤੇ ਯੋਨਿਰੇषਾਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾ ੪੫.
ਇਹ ਜੀਵ ਬਿਨਾਂ ਬੰਧਨ ਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਨਾ ਕਿਂ ਮਨੁष੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੋ ਧਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਯੋਨਿਜਃ ੪੫.
ਮਨੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜੋ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਧੰਨ ਹਨ।