ਸ਼੍ਰਮਾਂਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਤਾਲਾਂਤਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ
ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਕਥਂਕਥਂਚਿਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ऽਪ੍ਯਕੂਪਾਰਾਦਪਾਰਤਃ
ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੂਏ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਦੂਰ ਨਿਕਲਿਆ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਯਾ ਸਾਨੁਬਦ੍ਧਯਾ
ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਫੜ ਕੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲਿਆ।
ਨਾਵੈਕ੍ਸ਼ਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਮੂਲਮਮੁष੍ਯ ਮਹਸਾਂ ਨਿਧੇਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੋਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਅਮੁष੍ਯ ਮਹਸਾਂ ਰਾਸ਼ੇਃ ਪ੍ਰਾਗਭੂਦ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਭਵਃ
ਉਸ ਚਮਕਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਜਨਮ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਧਿਕੋ ਦੇਵਸ਼੍ਚਿਰਂ ਮੋਹਾਂਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਦਰ੍ਪੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਵਾਨਾਸ਼ੁ ਸਰੋਰੁਹਾਕ੍ਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲਾ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਉਤ੍ਪਪਾਤੋਨ੍ਮੁਖੋ ਵੇਗਾਨ੍ਨਿਰਾਲਂਬੇ ਨਭਸ੍ਤਲੇ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਉੱਡ ਪਿਆ, ਮੂੰਹ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ।
ਦ੍ਰੁਤਮੁਤ੍ਪਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਾਵੇਗੇਨ ਵਾਰਿਤਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਜਲਦੀ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵੰਡ ਗਿਆ।
ਸ ਵੇਗਾਦੁਤ੍ਪਤਨ੍ਦੂਰਂ ਨਾਕ੍ਸ਼੍ਣੋਰ੍ਵਿषਯਤਾਮਗਾਤ੍
ਉਹ ਜਿਉਂ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ, ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮਾਯਾਮਰਾਲੋ ਦਦृਸ਼ੇ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਸ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਤੇਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਹੰਸ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।
ਪ੍ਰਾਗਤ੍ਯਗਾਦੁਤ੍ਪਤਤਾਂ ਤਤੋऽਧ੍ਵਾਨਂ ਪਯੋਮੁਚਾਮ੍
ਉਹ ਉੱਡਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਤੇਜਸਾਂ ਯਾਨਿ ਧਾਮਾਨਿ ਹ੍ਯਤ੍ਯੁਚ੍ਚਾਨ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਉਹ ਉੱਚੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਮਰੁਤੋ ਮਨਸੋ ਵਾਪਿ ਜਵਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰਾਕृਤੇਃ
ਹਵਾ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲਾਕਾਰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੀ।
ਯਥਾਯਥਾ ਚੋਤ੍ਪਪਾਤ ਸੁਦੂਰਂ ਸ਼੍ਰਮਿਤਚ੍ਛਦਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ ਥੱਕ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਅਤੀਤ੍ਯ ਮਰੁਤਾਂ ਸ੍ਕਂਧਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਸ੍ਮਯਃ
ਉਹ ਸੱਤ ਹਵਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਕਥਂ ਵਾऽਦृष੍ਟਮੂਲਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰਤੋ ਹਰੇਃ 1.3.2.12.
ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਢਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘੈਃ ਕਿਂ ਵਾ ਮਮਾਸੁਭਿਃ
ਜਦ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਅਤਿਸਂਧਿਤ੍ਸਤੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਕਸ੍ਸਹਾਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ?
ਛਦ੍ਮਨਾ ਵਾ ਤਿਰਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਾ ਹਿ ਮਹਤਾਂ ਧਨਮ੍
ਕਿਸੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਣ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ੇ ਦਦृਸ਼ੇ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਕਿਮਪਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਵੇਖਿਆ।
ਯਦ੍ਵਾ ਮृਣਾਲਂ ਤਤ੍ਸਿਂਧੌ ਵਿਯਤ੍ਯਸ੍ਯਾਂ ਕੁਤਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਕੀ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਹੈ ਜਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ? ਇਹ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਬੋਧਿ ਕੇਤਕੀਬਰ੍ਹਮਿਤਿ ਰਾਜੀਵਜਨ੍ਮਨਾ
ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੇਤਕੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਹੈ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਵਿਮਲਮਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਕੇਤਕਚ੍ਛਦਮ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਉਹ ਸੁੱਚਾ ਕੇਤਕੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯੈਵਂ ਵਿਹਾਯਸਾ
ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੰਝ ਹੀ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਚਿਂਤਯਤ੍ਪਦ੍ਮਸੂਤਿਰਤ੍ਯਂਤਂ ਵਿਹਤਾਸ਼ਯਃ
ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਨੇ, ਜਦ ਆਸ ਉਡੀਕਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਅਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਢਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ਨੀਚਤਾਮਪਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ 1.3.2.12.
ਜਦ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਗਿਆ।
ਅਹਮੇਤਤ੍ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਕ੍ਵ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨ ਪੌਰੁषਃ ਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸਂਤ ਇਵਾਂਗਾਨਿ ਪਤਾਮੀਵਾਹਮਪ੍ਯਧਃ
ਇਸ ਪਰਖ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਢਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਵਾਨ੍ਯਦ੍ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਵਾਯੁਭਿਃ
ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਕੀ ਆਖੀਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ?
ਅਹਂਕਾਰਮਦਗ੍ਰਂਥਿਰਯਂ ਤ੍ਰੁਟਤੁ ਚਿਤ੍ਤਤਃ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ।