ਅਤਲਂ ਵਿਤਲਂ ਚੈष ਸੁਤਲਂ ਨਿਤਲਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਸੁਤਲ ਅਤੇ ਨਿਤਲ ਵੀ ਵੇਖੇ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਪ੍ਤ ਪਾਤਾਲਾਨਪਿ ਵਾਰਿਜਲੋਚਨਃ
ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਵੇਖ ਲਏ।
ਅਤ੍ਯਗਾਦ੍ਭੋਗਵਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਪੁਰੀਂ ਵੈਰੋਚਨੀਮਪਿ
ਉਹ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੈਰੋਚਨੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਇਦਂ ਦृष੍ਟਮਿਦਂ ਦृष੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਪਾਰੂਢਕੌਤੁਕਃ
ਉਹ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਗਿਆ, 'ਇਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ।'
ਅਧਸ੍ਤਾਦਪਿ ਗਾਢੇਨ ਪਯੋਧੇਸ੍ਤੇਨ ਪੋਤ੍ਰਿਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਘਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦਲਿਤਾ ਕੇਵਲਂ ਪृष੍ਵੀ ਪਾਥੋਰਾਸ਼ਿਰ੍ਵਿਲੋਲਿਤਃ
ਕੇਵਲ ਧਰਤੀ ਹੀ ਚੀਰੀ ਗਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭ੍ਰਾਂਤ੍ਯਾ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤਮਾਨਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਅਵਰੁਗ੍ਣਖੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰੋ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸਦੇ ਖੁਰ ਘਿਸ ਗਏ, ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰਾਂਤ੍ਯਾ ਨਿਸ਼੍ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਗ੍ਦਰ੍ਪੋ ਵਿਸ਼ृਂਖਲਃ 1.3.2.11.
ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੱਫਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੇਲਗਾਮ ਅਹੰਕਾਰ ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਅਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਢਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੋऽਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਰ੍ਤਿਤੁਮੁਤ੍ਸਕਃ
ਅਜੇ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰਮਾਂਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਤਾਲਾਂਤਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ
ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਕਥਂਕਥਂਚਿਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ऽਪ੍ਯਕੂਪਾਰਾਦਪਾਰਤਃ
ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੂਏ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਦੂਰ ਨਿਕਲਿਆ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਯਾ ਸਾਨੁਬਦ੍ਧਯਾ
ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਫੜ ਕੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲਿਆ।
ਨਾਵੈਕ੍ਸ਼ਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਮੂਲਮਮੁष੍ਯ ਮਹਸਾਂ ਨਿਧੇਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੋਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਅਮੁष੍ਯ ਮਹਸਾਂ ਰਾਸ਼ੇਃ ਪ੍ਰਾਗਭੂਦ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਭਵਃ
ਉਸ ਚਮਕਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਜਨਮ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਧਿਕੋ ਦੇਵਸ਼੍ਚਿਰਂ ਮੋਹਾਂਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਦਰ੍ਪੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਵਾਨਾਸ਼ੁ ਸਰੋਰੁਹਾਕ੍ਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲਾ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਉਤ੍ਪਪਾਤੋਨ੍ਮੁਖੋ ਵੇਗਾਨ੍ਨਿਰਾਲਂਬੇ ਨਭਸ੍ਤਲੇ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਉੱਡ ਪਿਆ, ਮੂੰਹ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ।
ਦ੍ਰੁਤਮੁਤ੍ਪਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਾਵੇਗੇਨ ਵਾਰਿਤਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਜਲਦੀ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵੰਡ ਗਿਆ।
ਸ ਵੇਗਾਦੁਤ੍ਪਤਨ੍ਦੂਰਂ ਨਾਕ੍ਸ਼੍ਣੋਰ੍ਵਿषਯਤਾਮਗਾਤ੍
ਉਹ ਜਿਉਂ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ, ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮਾਯਾਮਰਾਲੋ ਦਦृਸ਼ੇ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਸ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਤੇਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਹੰਸ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।
ਪ੍ਰਾਗਤ੍ਯਗਾਦੁਤ੍ਪਤਤਾਂ ਤਤੋऽਧ੍ਵਾਨਂ ਪਯੋਮੁਚਾਮ੍
ਉਹ ਉੱਡਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਤੇਜਸਾਂ ਯਾਨਿ ਧਾਮਾਨਿ ਹ੍ਯਤ੍ਯੁਚ੍ਚਾਨ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਉਹ ਉੱਚੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਮਰੁਤੋ ਮਨਸੋ ਵਾਪਿ ਜਵਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰਾਕृਤੇਃ
ਹਵਾ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲਾਕਾਰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੀ।
ਯਥਾਯਥਾ ਚੋਤ੍ਪਪਾਤ ਸੁਦੂਰਂ ਸ਼੍ਰਮਿਤਚ੍ਛਦਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ ਥੱਕ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਅਤੀਤ੍ਯ ਮਰੁਤਾਂ ਸ੍ਕਂਧਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਸ੍ਮਯਃ
ਉਹ ਸੱਤ ਹਵਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਕਥਂ ਵਾऽਦृष੍ਟਮੂਲਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰਤੋ ਹਰੇਃ 1.3.2.12.
ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਢਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘੈਃ ਕਿਂ ਵਾ ਮਮਾਸੁਭਿਃ
ਜਦ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਅਤਿਸਂਧਿਤ੍ਸਤੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਕਸ੍ਸਹਾਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ?
ਛਦ੍ਮਨਾ ਵਾ ਤਿਰਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਾ ਹਿ ਮਹਤਾਂ ਧਨਮ੍
ਕਿਸੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਣ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।