ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਰਾਹਂ ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਦृਢਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਮੂਲਂ ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਰ੍ਤਿਤੁਮੁਤ੍ਸੁਕਃ
ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਦਾਰਯਨ੍ਸ ਪੋਤ੍ਰੇਣ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀਮਵਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕ੍ਰੀਡਾਕ੍ਰੋਡਕਠੋਰੇਣ ਕਂਠਘੋषੇਣ ਪੂਰਯਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਕਰੜੇ ਘੁਰਘੁਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਵੇਸ਼ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰਾਸੌ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਤਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਮਿਲੀ।
ਵਿਦਾਰਿਤਾਨ੍ਮਹੀਰਂਧਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਂਤ ਭੋਗਿਨਃ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਸੱਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਤ ਹੇਮਾਦ੍ਰੇਰ੍ਮੂਲ ਕਨ੍ਦ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ।
ਆਰਾਦ੍ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਗੁਲ੍ਫੇ ਧੁਰਂਧਰਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਦੂਰੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਟਣੇ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
ਮਧੁਦ੍ਵਿषਾ ਚ ਸ ਮਹਾਨ੍ਮਂਡੂਕੋऽਪਿ ਵਿਲੋਕਿਤਃ 1.3.2.11.
ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਮੰਡੂਕ ਤੇ ਮਧੁ ਦਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਦਿੱਸਿਆ।
ਆਧਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਮਪਿ ਤਾਮਭ੍ਯਪਸ਼੍ਯਦਧੋਕ੍ਸ਼ਜਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਅਤਲਂ ਵਿਤਲਂ ਚੈष ਸੁਤਲਂ ਨਿਤਲਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਸੁਤਲ ਅਤੇ ਨਿਤਲ ਵੀ ਵੇਖੇ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਪ੍ਤ ਪਾਤਾਲਾਨਪਿ ਵਾਰਿਜਲੋਚਨਃ
ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਵੇਖ ਲਏ।
ਅਤ੍ਯਗਾਦ੍ਭੋਗਵਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਪੁਰੀਂ ਵੈਰੋਚਨੀਮਪਿ
ਉਹ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੈਰੋਚਨੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਇਦਂ ਦृष੍ਟਮਿਦਂ ਦृष੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਪਾਰੂਢਕੌਤੁਕਃ
ਉਹ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਗਿਆ, 'ਇਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ।'
ਅਧਸ੍ਤਾਦਪਿ ਗਾਢੇਨ ਪਯੋਧੇਸ੍ਤੇਨ ਪੋਤ੍ਰਿਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਘਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦਲਿਤਾ ਕੇਵਲਂ ਪृष੍ਵੀ ਪਾਥੋਰਾਸ਼ਿਰ੍ਵਿਲੋਲਿਤਃ
ਕੇਵਲ ਧਰਤੀ ਹੀ ਚੀਰੀ ਗਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭ੍ਰਾਂਤ੍ਯਾ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤਮਾਨਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਅਵਰੁਗ੍ਣਖੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰੋ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸਦੇ ਖੁਰ ਘਿਸ ਗਏ, ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰਾਂਤ੍ਯਾ ਨਿਸ਼੍ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਗ੍ਦਰ੍ਪੋ ਵਿਸ਼ृਂਖਲਃ 1.3.2.11.
ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੱਫਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੇਲਗਾਮ ਅਹੰਕਾਰ ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਅਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਢਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੋऽਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਰ੍ਤਿਤੁਮੁਤ੍ਸਕਃ
ਅਜੇ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰਮਾਂਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਤਾਲਾਂਤਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ
ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਕਥਂਕਥਂਚਿਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ऽਪ੍ਯਕੂਪਾਰਾਦਪਾਰਤਃ
ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੂਏ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਦੂਰ ਨਿਕਲਿਆ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਯਾ ਸਾਨੁਬਦ੍ਧਯਾ
ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਫੜ ਕੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲਿਆ।
ਨਾਵੈਕ੍ਸ਼ਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਮੂਲਮਮੁष੍ਯ ਮਹਸਾਂ ਨਿਧੇਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੋਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਅਮੁष੍ਯ ਮਹਸਾਂ ਰਾਸ਼ੇਃ ਪ੍ਰਾਗਭੂਦ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਭਵਃ
ਉਸ ਚਮਕਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਜਨਮ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਧਿਕੋ ਦੇਵਸ਼੍ਚਿਰਂ ਮੋਹਾਂਧਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਦਰ੍ਪੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਵਾਨਾਸ਼ੁ ਸਰੋਰੁਹਾਕ੍ਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲਾ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਉਤ੍ਪਪਾਤੋਨ੍ਮੁਖੋ ਵੇਗਾਨ੍ਨਿਰਾਲਂਬੇ ਨਭਸ੍ਤਲੇ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਉੱਡ ਪਿਆ, ਮੂੰਹ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ।
ਦ੍ਰੁਤਮੁਤ੍ਪਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਾਵੇਗੇਨ ਵਾਰਿਤਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਜਲਦੀ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵੰਡ ਗਿਆ।
ਸ ਵੇਗਾਦੁਤ੍ਪਤਨ੍ਦੂਰਂ ਨਾਕ੍ਸ਼੍ਣੋਰ੍ਵਿषਯਤਾਮਗਾਤ੍
ਉਹ ਜਿਉਂ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ, ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।