ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਲੋਕੇ ਦੁਃਖਂ ਦੁਃਖੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ੪੨.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖੈਰਾਕੁਲਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਪਰਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ੪੨.
ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਵੈਰਾਗੀਤਾ ਆ ਜਾਵੇ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤਂ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ੪੨.
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਹਂਸੋ ਯਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਕਾਕਾਮੇਧ੍ਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ ੪੨.
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਹੰਸ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਕਾਂਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਮੈਲ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਨਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਾਤਿਸ਼ਾਖਿਨਮ੍ ੪੨.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ।
ਮੋਹਾਂਧਕਾਰਤਿਮਿਰਂ ਲੋਭਵ੍ਯਾਲਸਰੀਸृਪਮ੍ ੪੨.
ਇਹ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।
ਤਦਤੀਤ੍ਯ ਮਹਾਦੁਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ੪੨.
ਉਸ ਵੱਡੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਨ ਚ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਕੇषਾਂਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਯ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਕੇਚਨ॥ ੪੨.
ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਨੇ ਸਪ੍ਤਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤੈਵ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ੪੨.
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।
ਪਂਚਵਰ੍ਣਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ੪੨.
ਉਥੇ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਲ ਰੂਹਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।
ਸृਜਂਤਃ ਪਾਦਪਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਨਮ੍॥ ੪੨.
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਫੈਲ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਸਂਤਿ ਸਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਾਙ੍ਮੁਖ੍ਯੋ ਭਾਨੁਮਤੋ ਭਵਂਤਿ ੪੨.
ਉਥੇ ਸੱਤ ਔਰਤਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਨੁਮਤ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤੈਵ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਧृਤਂ ਯੈਰ੍ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ ੪੨.
ਉਥੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤੇਜਸ਼੍ਚਾਭਯਦਾਨਤ੍ਵਮਦ੍ਰੋਹਃ ਕੌਸ਼ਲਂ ਤਥਾ ੪੨.
ਉਥੇ ਤੇਜ, ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਗਿਰਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਦ੍ਯਾਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ੪੨.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਉਸ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਮਝੋ।
ਨਿਰ੍ਮਮਤ੍ਵਂ ਤਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤੋषਃ ਸਪ੍ਤਮੋ ਹ੍ਰਦਃ ੪੨.
ਉਥੇ ਮਲਕੀਅਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਤਪੱਸਿਆ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਝੀਲ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪਾਦਿਪੂਜਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ੪੨.
ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦੂਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।
षष੍ਠੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ ੪੨.
ਛੇਵੀਂ ਇਕ ਰੂਪਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮੋ ਯਮਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਰਿਂਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣ ਏਵ ਚ॥ ੪੨.
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਧਰਮ, ਯਮ, ਅੱਗ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ।
ਧਨਦਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਕਾਨਰ੍ਚਯਂਤ੍ਯਮੀ ੪੨.
ਅਤੇ ਧਨਦਾ ਵੀ; ਇਹ ਸੱਤ ਧ੍ਰੁਵ ਆਦਿਕ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਤृਪ੍ਤਾ ਯਤੋ ਯਾਂਤਿ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾਂਤਾਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ ੪੨.
ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਿਤਃ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ ਸ੍ਮ ਸਪ੍ਤੈਵ ਜ੍ਞਾਨਵਿਤ੍ਤਮਾਃ ੪੨.
ਕੁਝ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਮਿਧਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਸ੍ਤਰਃ ੪੨.
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਇੰਧਨ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵੇਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵੇਦृਸ਼ਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ੪੨.
ਸਿਆਣੇ ਇਸ ਨਿੱਘਣੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਏਕਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਹृਦ੍ਯੇਵ ਤਿष੍ਠਨ੍ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ੪੨.
ਇੱਕ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੋ ਗੁਰੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਮਹਂ ਨृ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ੪੨.
ਇੱਕ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ; ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
ਏਕੋ ਬਂਧੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਹृਦੀ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਮਹਮਨੁਬ੍ਰਵੀਮਿ ੪੨.
ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚ ਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ ੪੨.
ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਸੁਣ।
ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਸਾ ਸਦਾ ਮਾਤਰ੍ਮਮ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਨੀ ੪੨.
ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਦੀਪ੍ਯਂਤੇ ਪਾਵਕਾ ਮਮ ੪੨.
ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ, ਇਹ ਸੱਤ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਰੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।