ਸ ਚਾਨ੍ਨੌषਧਿਲੇਪੇਨ ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ੪੨.
ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਯਾਭਿਭੂਤੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰ੍ਨ੍ਨਰਃ ੪੨.
ਜਦ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮਾਭਰਣਂ ਭਾਰਂ ਸਰ੍ਵਮਾਲੇਪਨਂ ਮਮ ੪੨.
ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਭਾਰ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੇਪ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਰਾਜ੍ਯਸਂਭੋਗੈਃ ਕੁਤਃ ਸੌਖ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰਤਃ ੪੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼੍ਰੀਮਦਾਲੇਪਾਨ੍ਨਹੁषਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਨृਪਾਃ ੪੨.
ਅਕਸਰ, ਧਨ ਦੀ ਮਾਣ ਕਰਕੇ, ਨਹੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਦੇਵਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ੪੨.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਦੀ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਸੋऽਤ੍ਰ ਦੋषਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ੪੨.
ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਗਲਤੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯਮੂਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਾਤਯਂਤਿ ਦਿਵੌਕਸਃ ੪੨.
ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਨਾਰਕਿਣਾਂ ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਚ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ੪੨.
ਨਰਕੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਣਾ?
ਕੁਠਾਰੈਸ਼੍ਠੇਦਨਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਵਲ੍ਕਲਾਨਾਂ ਚ ਤਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ੪੨.
ਉੱਥੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣਾ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਚੀਰਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਪਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸਤਤਂ ਗਜੈਰ੍ਵਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ ੪੨.
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੋਂਦ-ਮਚਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਘਾਤਨਂ ਲੋਕੇ ਪਾਸ਼ੇਨ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ ੪੨.
ਇੱਥੇ ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸ੍ਮਾਜ੍ਜਨ੍ਮਮਰਣਂ ਕੀਟਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ ੪੨.
ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਮਹਤਾ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਮृਗਾਃ ੪੨.
ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟ੍ਛੀਤਾਦਿਦਮਨਂ ਵਧਬਨ੍ਧਨਤਾਡਨਮ੍ ੪੨.
ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਠੰਢ ਆਦਿਕ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਮਾਰਨਾ, ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਤੇ ਪੀਟਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵੇਣੁਕੁਨ੍ਤਾਦਿਨਿਗਡਮੁਦ੍ਗਰਾਂऽਕੁਸ਼ਤਾਡਨਮ੍ ੪੨.
ਰੱਸੀਆਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਤੇ ਗਦਿਆਂ, ਅੰਕੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਯੂਥਵਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਵਨੇ ਚ ਨਯਨਾਦਿਕਮ੍ ੪੨.
ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਰੋਤ੍ਤਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਮਰਣਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਃ ੪੨.
ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਹੋਣਾ, ਮੌਤ ਆਉਣਾ, ਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਤ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਾਣਾਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਪਾਤਨਮ੍ ੪੨.
ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏਆਂ ਦਾ ਡਿੱਗ ਪੈਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਯਾਦਿਮਨੁष੍ਯਾਂਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਬੁਧਃ ੪੨.
ਨਰਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਤੱਕ—ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਲੋਕੇ ਦੁਃਖਂ ਦੁਃਖੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ੪੨.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖੈਰਾਕੁਲਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਪਰਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ੪੨.
ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਵੈਰਾਗੀਤਾ ਆ ਜਾਵੇ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤਂ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ੪੨.
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਹਂਸੋ ਯਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਕਾਕਾਮੇਧ੍ਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ ੪੨.
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਹੰਸ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਕਾਂਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਮੈਲ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਨਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਾਤਿਸ਼ਾਖਿਨਮ੍ ੪੨.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ।
ਮੋਹਾਂਧਕਾਰਤਿਮਿਰਂ ਲੋਭਵ੍ਯਾਲਸਰੀਸृਪਮ੍ ੪੨.
ਇਹ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।
ਤਦਤੀਤ੍ਯ ਮਹਾਦੁਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ੪੨.
ਉਸ ਵੱਡੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਨ ਚ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਕੇषਾਂਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਯ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਕੇਚਨ॥ ੪੨.
ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਨੇ ਸਪ੍ਤਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤੈਵ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ੪੨.
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।
ਪਂਚਵਰ੍ਣਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ੪੨.
ਉਥੇ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਲ ਰੂਹਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।