ਮਣ੍ਡੂਕ ਇਵ ਸਰ੍ਪੇਣ ਗੀਰ੍ਯਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਨਾ ਜਨਃ ੪੨.
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਮੰਡੂਕ ਵਾਂਗ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਦੀਰ੍ਘਮੁष੍ਣਂ ਚ ਮੁਕੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ ੪੨.
ਸਾਹ ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਮੂਢਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਵਿਤਸ੍ਤਤਃ ੪੨.
ਉਹ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਸ੍ਤ੍ਰੋ ਮੁਕ੍ਤਲਜ੍ਜਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਠਾਨੁਲੇਪਿਤਃ ੪੨.
ਉਹ ਨੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਤੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ।
ਚਿਂਤਯਾਨਃ ਸ੍ਵਵਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਮृਤੇ ਮਯਿ ੪੨.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?'
ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤਾਮੇਵ ਗਲੇ ਘੁਰ੍ਘੁਰਰਾਵਕृਤ੍ ੪੨.
ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁਰ-ਘੁਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮਂਸ਼ੇਨ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ੪੨.
ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਿਕਂ ਮਰਣੇ ਦੁਃਖਮਨਂਤਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਕृਤਮ੍ ੪੨.
ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਨ ਪਰਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਦ੍ਭੂਯਸ੍ਤृष੍ਣਾ ਲਾਘਵਕਾਰਣਮ੍ ੪੨.
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲਚ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਿਤਿ ਦੁਃਖਪਰਂਪਰਾ ੪੨.
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ ਚਾਨ੍ਨੌषਧਿਲੇਪੇਨ ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ੪੨.
ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਯਾਭਿਭੂਤੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰ੍ਨ੍ਨਰਃ ੪੨.
ਜਦ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮਾਭਰਣਂ ਭਾਰਂ ਸਰ੍ਵਮਾਲੇਪਨਂ ਮਮ ੪੨.
ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਭਾਰ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੇਪ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਰਾਜ੍ਯਸਂਭੋਗੈਃ ਕੁਤਃ ਸੌਖ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰਤਃ ੪੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼੍ਰੀਮਦਾਲੇਪਾਨ੍ਨਹੁषਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਨृਪਾਃ ੪੨.
ਅਕਸਰ, ਧਨ ਦੀ ਮਾਣ ਕਰਕੇ, ਨਹੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਦੇਵਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ੪੨.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਦੀ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਸੋऽਤ੍ਰ ਦੋषਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ੪੨.
ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਗਲਤੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯਮੂਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਾਤਯਂਤਿ ਦਿਵੌਕਸਃ ੪੨.
ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਨਾਰਕਿਣਾਂ ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਚ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ੪੨.
ਨਰਕੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਣਾ?
ਕੁਠਾਰੈਸ਼੍ਠੇਦਨਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਵਲ੍ਕਲਾਨਾਂ ਚ ਤਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ੪੨.
ਉੱਥੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣਾ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਚੀਰਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਪਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸਤਤਂ ਗਜੈਰ੍ਵਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ ੪੨.
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੋਂਦ-ਮਚਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਘਾਤਨਂ ਲੋਕੇ ਪਾਸ਼ੇਨ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ ੪੨.
ਇੱਥੇ ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸ੍ਮਾਜ੍ਜਨ੍ਮਮਰਣਂ ਕੀਟਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ ੪੨.
ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਮਹਤਾ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਮृਗਾਃ ੪੨.
ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟ੍ਛੀਤਾਦਿਦਮਨਂ ਵਧਬਨ੍ਧਨਤਾਡਨਮ੍ ੪੨.
ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਠੰਢ ਆਦਿਕ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਮਾਰਨਾ, ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਤੇ ਪੀਟਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵੇਣੁਕੁਨ੍ਤਾਦਿਨਿਗਡਮੁਦ੍ਗਰਾਂऽਕੁਸ਼ਤਾਡਨਮ੍ ੪੨.
ਰੱਸੀਆਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਤੇ ਗਦਿਆਂ, ਅੰਕੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਯੂਥਵਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਵਨੇ ਚ ਨਯਨਾਦਿਕਮ੍ ੪੨.
ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਰੋਤ੍ਤਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਮਰਣਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਃ ੪੨.
ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਹੋਣਾ, ਮੌਤ ਆਉਣਾ, ਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਤ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਾਣਾਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਣਾਂ ਚ ਪਾਤਨਮ੍ ੪੨.
ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏਆਂ ਦਾ ਡਿੱਗ ਪੈਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਯਾਦਿਮਨੁष੍ਯਾਂਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਬੁਧਃ ੪੨.
ਨਰਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਤੱਕ—ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।