ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਨਾਤੁਰੋ ਯਤਃ ੪੨.
ਜੋ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਦੀਨਾਂ ਵੈषਮ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ੪੨.
ਹਵਾ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਨ ਹੀ ਰੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮਯਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਮਾਤ੍ਮਨਃ ੪੨.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਵੇਦ੍ਯਾਨਿ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ੪੨.
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤ੍ਵਾਗਂਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ੪੨.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਪਹੋਮਪ੍ਰਦਾਨੈਸ਼੍ਚ ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ੪੨.
ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਿषਾਣਿ ਚਾਭਿਚਾਰਾਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ੪੨.
ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥੀਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਹਿ ਦੇਹਿਨਮ੍ ੪੨.
ਜਿਸ ਜੀਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਫਿਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਂਤਿ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤੁਂ ਨਰਂ ਕਾਲੇਨ ਪੀਡਿਤਮ੍ ੪੨.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਰ ਸਹਿ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ਨੀਯਤੇ ਨਾਪਿ ਸਂਯੁਤੈਃ ੪੨.
ਸਿਆਣੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਸ੍ਰਾਸਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ੪੨.
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਆਬਦ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਸ਼ੈਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕृਂਤਤਿ ੪੨.
ਮੌਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਨਾਃ ਸ਼ਤਾਯੁषਃ ਪਂਚਭਵਂਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਾ ੪੨.
ਲੋਕ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜ ਹੀ ਉਸ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
ਪਰਮਾਯੁਃ ਸ੍ਥਿਤਾ षष੍ਟਿਸ੍ਤਦਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਨ ਨਿष੍ਠਿਤਮ੍ ੪੨.
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਸੱਠ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਮਾਯੁषੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਹਰਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਰੂਪਿਣੀ ੪੨.
ਮੌਤ ਰਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਯਾਤਿ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਃ ੪੨.
ਵੀਹ ਸਾਲ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹ੍ਰਿਯਤੇਰ੍ਦ੍ਧਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਯਚ੍ਛੇषਂ ਤਦ੍ਧਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ੪੨.
ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਅੱਧਾ ਲਜਾ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ।
ਜਾਯਤੇ ਯੋਨਿਕੋਟੀषੁ ਮृਤਃ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਤ੍ਪੁਨਃ ੪੨.
ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰਣਂ ਤਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨ ਨਾਸ਼ਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ੪੨.
ਮੌਤ ਤਾਂ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਦ੍ਦੁਃਖਂ ਮਰਣਂ ਜਂਤੋਰ੍ਨ ਤਸ੍ਯੇਹੋਪਮਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ੪੨.
ਜੀਵ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਮਣ੍ਡੂਕ ਇਵ ਸਰ੍ਪੇਣ ਗੀਰ੍ਯਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਨਾ ਜਨਃ ੪੨.
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਮੰਡੂਕ ਵਾਂਗ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਦੀਰ੍ਘਮੁष੍ਣਂ ਚ ਮੁਕੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ ੪੨.
ਸਾਹ ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਮੂਢਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਵਿਤਸ੍ਤਤਃ ੪੨.
ਉਹ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਸ੍ਤ੍ਰੋ ਮੁਕ੍ਤਲਜ੍ਜਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਠਾਨੁਲੇਪਿਤਃ ੪੨.
ਉਹ ਨੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਤੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ।
ਚਿਂਤਯਾਨਃ ਸ੍ਵਵਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਮृਤੇ ਮਯਿ ੪੨.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?'
ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤਾਮੇਵ ਗਲੇ ਘੁਰ੍ਘੁਰਰਾਵਕृਤ੍ ੪੨.
ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁਰ-ਘੁਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮਂਸ਼ੇਨ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ੪੨.
ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਿਕਂ ਮਰਣੇ ਦੁਃਖਮਨਂਤਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਕृਤਮ੍ ੪੨.
ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਨ ਪਰਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਦ੍ਭੂਯਸ੍ਤृष੍ਣਾ ਲਾਘਵਕਾਰਣਮ੍ ੪੨.
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲਚ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਿਤਿ ਦੁਃਖਪਰਂਪਰਾ ੪੨.
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।