ਕਸ੍ਮਾਦੇष ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕਿਂ ਮੂਲਃ ਕਿਮੁਪਾਧਿਕਃ
ਇਹ ਕਿਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ, ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਕਿਯਾਨਵਧਿਰੇਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਵਕ੍ਤਿਰ੍ਯਗਧੋਰ੍ਧ੍ਵਤਃ
ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਪੱਧਰ ਤੇ ਉੱਤੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਤਦੇਤਦਖਿਲਂ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਮਨਃ ਪਰ੍ਯੁਤ੍ਸੁਕਂ ਮੁਹੁਃ
ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਚਿਂਤਾਭਰਾਕ੍ਰਾਂਤੌ ਤੇਜਃਸ੍ਤਂਭਾਵਲੋਕਨਾਤ੍
ਇਹ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ, ਤੇਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ,
ਅਭਾषਤ ਚ ਗੋਵਿਂਦਃ ਸੁਤਰਾਮੇਵ ਗਰ੍ਵਿਤਮ੍
ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ,
ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਯੈ ਨਿਕषਃ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੁਣ ਅਸਲ ਪਰਖ ਲਈ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮੁष੍ਯ ਤੇਜਸਾਂ ਰਾਸ਼ੇਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਸਂਪਦਃ
ਇਸ ਤੇਜ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ,
ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਮੂਲਮਗ੍ਰਂ ਵਾ ਤੇਜਸੋਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਜੋ ਇਸ ਸਵੈਭੂ ਤੇਜ ਦਾ ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਵੇਖ ਲਵੇ,
ਤੇਜਸੋਤਿਮਹਤੋ ਬਭੂਵਤੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਧਯਾ ਵਿਰਚਿਤੋਦ੍ਯਮੌ ਮਿਥਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਹੋੜ ਕਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਹਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਭੇਜੇ ਵਿਰਂਚਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਤਿ ਕृਤੋਦ੍ਯਮਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।
ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਰਾਹਂ ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਦृਢਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਮੂਲਂ ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਰ੍ਤਿਤੁਮੁਤ੍ਸੁਕਃ
ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਦਾਰਯਨ੍ਸ ਪੋਤ੍ਰੇਣ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀਮਵਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕ੍ਰੀਡਾਕ੍ਰੋਡਕਠੋਰੇਣ ਕਂਠਘੋषੇਣ ਪੂਰਯਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਕਰੜੇ ਘੁਰਘੁਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਵੇਸ਼ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰਾਸੌ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਤਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਮਿਲੀ।
ਵਿਦਾਰਿਤਾਨ੍ਮਹੀਰਂਧਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਂਤ ਭੋਗਿਨਃ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਸੱਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਤ ਹੇਮਾਦ੍ਰੇਰ੍ਮੂਲ ਕਨ੍ਦ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ।
ਆਰਾਦ੍ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਗੁਲ੍ਫੇ ਧੁਰਂਧਰਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਦੂਰੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਟਣੇ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
ਮਧੁਦ੍ਵਿषਾ ਚ ਸ ਮਹਾਨ੍ਮਂਡੂਕੋऽਪਿ ਵਿਲੋਕਿਤਃ 1.3.2.11.
ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਮੰਡੂਕ ਤੇ ਮਧੁ ਦਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਦਿੱਸਿਆ।
ਆਧਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਮਪਿ ਤਾਮਭ੍ਯਪਸ਼੍ਯਦਧੋਕ੍ਸ਼ਜਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਅਤਲਂ ਵਿਤਲਂ ਚੈष ਸੁਤਲਂ ਨਿਤਲਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਸੁਤਲ ਅਤੇ ਨਿਤਲ ਵੀ ਵੇਖੇ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਪ੍ਤ ਪਾਤਾਲਾਨਪਿ ਵਾਰਿਜਲੋਚਨਃ
ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਵੇਖ ਲਏ।
ਅਤ੍ਯਗਾਦ੍ਭੋਗਵਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਪੁਰੀਂ ਵੈਰੋਚਨੀਮਪਿ
ਉਹ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੈਰੋਚਨੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਇਦਂ ਦृष੍ਟਮਿਦਂ ਦृष੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਪਾਰੂਢਕੌਤੁਕਃ
ਉਹ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਗਿਆ, 'ਇਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ।'
ਅਧਸ੍ਤਾਦਪਿ ਗਾਢੇਨ ਪਯੋਧੇਸ੍ਤੇਨ ਪੋਤ੍ਰਿਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਘਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦਲਿਤਾ ਕੇਵਲਂ ਪृष੍ਵੀ ਪਾਥੋਰਾਸ਼ਿਰ੍ਵਿਲੋਲਿਤਃ
ਕੇਵਲ ਧਰਤੀ ਹੀ ਚੀਰੀ ਗਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭ੍ਰਾਂਤ੍ਯਾ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤਮਾਨਸਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਅਵਰੁਗ੍ਣਖੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰੋ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸਦੇ ਖੁਰ ਘਿਸ ਗਏ, ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰਾਂਤ੍ਯਾ ਨਿਸ਼੍ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਗ੍ਦਰ੍ਪੋ ਵਿਸ਼ृਂਖਲਃ 1.3.2.11.
ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੱਫਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੇਲਗਾਮ ਅਹੰਕਾਰ ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਅਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਢਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੋऽਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਰ੍ਤਿਤੁਮੁਤ੍ਸਕਃ
ਅਜੇ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।