ਕ੍ਰੌਂਚਦ੍ਵੀਪੇ ਕ੍ਰੌਂਚਨਾਮਾ ਪਰ੍ਵਤੋ ਯੋਜਨਾਯਤਃ ੩੭.
ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ 'ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤੋ ਘृਤਪृष੍ਟਿਨਾਮਾ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਮਮਧੁਰੁਹਮੇਘਪृष੍ਠਸ੍ਵਦਾਮऋਤਾਸ਼੍ਵਲੋਹਿਤਾਰ੍ਣਵਵਨਸ੍ਪਤਿਇਤਿਸਪ੍ਤਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾਂਕਿਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣਿ॥ ੩੭.
ਉਥੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਘ੍ਰਿਤਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਮਧੁਰ, ਹਮੇਘ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਸਵਦਾਮ, ਰਿਤਾਸ਼ਵ, ਲੋਹਿਤਾਰਣ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀ। ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁऋषਭਦ੍ਰਵਿਣਦੇਵਕਸਂਜ੍ਞਾਃ॥ ੩੭.
ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਗੁਰੂ, ਰਿਸ਼ਭ, ਦ੍ਰਵਿਨ ਅਤੇ ਦੇਵਕ।
ਆਪੋਮਯਂ ਭਗਵਂਤਂ ਸ੍ਤੁਵਂਤਿ॥ ੩੭.
ਉਹ ਜਲ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਪਃ ਪੁਰੁषਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਂਤੀਰ੍ਭੂਰ੍ਭੂਵਃਸ੍ਵਸ਼੍ਚ ੩੭.
ਜਲ, ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਭੂਰ, ਭੂਵਹ ਅਤੇ ਸਵਹ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਰ੍ਨਾਮ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰਵਾਸਃ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤਚ੍ਚਿਹ੍ਨਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਦ੍ਵਿਪਮੁਚ੍ਯਤੇ॥ ੩੭.
ਉਥੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲੀਦਵੀਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਃ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤੋ ਯਜ੍ਞਬਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸੁਰੋਚਨਸੌਮਨਸ੍ਯਰਮਣਕਦੇਵਬਰ੍ਹਿਪਾਰਿਭਦ੍ਰਾਪ੍ਯਾਯਨਾਭਿਜ੍ਞਾਨਨਾਮਾਨਿ ਸਪ੍ਤਵਰ੍षਾਣਿ॥ ੩੭.
ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਜ੍ਞਬਾਹੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਰੋਚਨਾ, ਸੌਮਨੱਸ, ਰਮਣਕ, ਦੇਵਬਰ੍ਹੀ, ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਾ, ਪਿਆਯਨਾ ਤੇ ਅਭਿਜ੍ਞਾਨ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਧਰਵੀਰ੍ਯਵਸੁਂਧਰਇषਂਧਰਸਂਜ੍ਞਾ ਭਗਵਂਤਂ ਸੋਮਂ ਯਜਂਤਿ॥ ੩੭.
ਉਥੇ ਸ਼੍ਰੁਤਧਰ, ਵੀਰ੍ਯਵਸੁ, ਮਧਰਾ, ਐਸ਼ਾ ਤੇ ਧਰਾ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸੋਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯੋਨਿਃ ਪਿਤृਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਭਜਞ੍ਛੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ ੩੭.
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ।
ਇਤਿ ਜਪਃ ਗੋਮੇਦਨਾਮਾ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਸੁਰਮ੍ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਚ੍ਛਾਯਯਾ ੩੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਗੋਮੇਦਨਾਮਾ ਪਲੱਖ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂ—
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤ ਇਧ੍ਮਜਿਹ੍ਵਃ ਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸਿਵਸੁਰਮ੍ਯਸੁਭਦ੍ਰ ਸ਼ਾਂਤ੍ਯਸ਼ਪ੍ਤਮृਤਾਭਯਨਾਮਾਂਕਿਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣਿ॥ ੩੭.
ਉਥੇ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਧਮਜਿਹ੍ਵ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਿਵਸੁਰਮ੍ਯ, ਸੁਭਦ੍ਰ, ਸ਼ਾਂਤ੍ਯ, ਸ਼ਪ੍ਤ, ਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਆਭਯਾ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਹਂਸਪਤਂਗੋਰ੍ਧ੍ਵਾਂਚਨਸਤ੍ਯਾਂਗਸਂਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਗਵਂਤਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਯਜਂਤੇ॥ ੩੭.
ਉਥੇ ਹੰਸ, ਪਤੰਗ, ਊਰਧਵਾਂਚਨ ਤੇ ਸਤ੍ਯਾਂਗ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਂਯਤ੍ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਥਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਮृਤਸ੍ਯ ਚ ੩੭.
ਉਥੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਸ੍ਯਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅਮਰਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਯੁਤਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ੩੭.
ਉਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਃ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤੋ ਵੀਤਹੋਤ੍ਰਨਾਮਾ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੌ ਰਮਣਕਘਾਤਕੌ॥ ੩੭.
ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੈਯਵ੍ਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵੀਤਹੋਤ੍ਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਮਣਕ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਸਨ।
ਤਨ੍ਨਾਮਚਿਹ੍ਨਤਂ ਖਂਡਦ੍ਵਯਮ੍॥ ੩੭.
ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਯੋਰਂਤਰਾਲੇਮਾਨਸਾਚਲੋ ਨਾਮ ਵਲਯਾਕਾਰਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਭ੍ਰਮਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰ ਇਤਿ॥ ੩੭.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਨਸਾਚਲ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਨ ਸਂਤਿ ਕੇਵਲਂ ਸਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧ੍ਯਾਯਂਤਿ॥ ੩੭.
ਉਥੇ ਕੋਈ ਜਾਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਮਮਯਂ ਲਿਂਗਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਂਗਂ ਜਨੋਰ੍ਚਯਨ੍ ੩੭.
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਮ ਰੂਪ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨੈषੁ ਕ੍ਰੋਧੋ ਨ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਾਰ੍ਜਨੇਨ ਚ ੩੭.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਹੈ, ਨਾ ਈਰਖਾ, ਨਾ ਹੀ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਪਂਤਃ ਕਾਮਿਨੀਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਹਰਂਤ੍ਯਮਰਾ ਇਵ ੩੭.
ਉਹ ਜਪ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਭੂਮੇਰ੍ਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਕੌਰਵ੍ਯ ਰਵਿਮਂਡਲਮ੍ ੩੮.
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੋਂ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਈषਾਦਂਡਸ੍ਤਤੈਵਾਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ੩੮.
ਉਸ ਦੀ ਲਕੀਰ (ਛੜੀ) ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ੩੮.
ਉਸੇ ਮਾਪ ਦੇ ਯੋਜਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਤੇ ਪਹੀਆ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਕ੍ਸ਼ੋऽਪਿ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ ੩੮.
ਦੂਜਾ ਧੁਰਾ ਵੀ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕਾਈਆਂ ਲੰਮਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਭਯੋਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਦ੍ਯੁਗਾਰ੍ਦ੍ਧਯੋਃ ੩੮.
ਦੋਵੇਂ ਧੁਰਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਲੰਬਾਈ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੋ ਅੱਧਾਂ ਲਈ ਮਾਪ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਸਵ੍ਯੇ ਚਕ੍ਰਂ ਤਨ੍ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ੩੮.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜਾ ਧੁਰਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਤੇ ਚੱਕਰ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚ ਬृਹਤ੍ਯੁष੍ਣਿਗ੍ਜਗਤੀ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਵੇਵ ਚ ੩੮.
ਗਾਇਆਤਰੀ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ, ਜਗਤੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਵੀ ਹਨ।
ਨੈਵਾਸ੍ਤਮਨਮਰ੍ਕਸ੍ਯ ਨੋਦਯਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਤਃ ੩੮.
ਜੋ ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਡੁੱਬਣਾ।
ਸ਼ਕ੍ਰਦੀਨਾਂ ਪੁਰੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯੇष ਪੁਰਤ੍ਰਯਮ੍ ੩੮.
ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ।