ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਗਿਰੀਸ਼ੇ ਸਂਦृष੍ਟੇ ਮੇਨਾਤੁਹਿਨਭੂਭृਤੋਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਨਾ ਤੇ ਹਿਮਾਵਾਨ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਰੁਪਲ੍ਲਵਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਜਟਾਧਰਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤ੍ਤੋਯਸ਼ृਂਗਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੇਨ੍ਦੁਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਉਸ ਚਮਕਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾਸੁ ਸ਼ਿਖਰਾਧਸ੍ਤਾਦਭਿਨੀਲਬਲਾਹਕਃ
ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਚੋਟੀ ਹੇਠਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਪਾਦਃ ਸਾਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षੋ ਯਃ ਪਰ੍ਵਤੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਰੋਲੀਨਾਮਰਸਰਿਤ੍ਸ੍ਰੋਤਾਃ ਪ੍ਰਾਗਿਤਿ ਨਾਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਇਹ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਧਾਰੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਸਾਦਿਤਾਪਕਟਕਃ ਸ਼ਾਰਦੈਰ੍ਯਃ ਪਯੋਧਰੈਃ
ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਉਸਦੇ ਚਾਰਿਆਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਗ੍ਰਸਂਲਗ੍ਰਸਂਲਗ੍ਨਨੀਲਲੋਹਿਤਃ 1.3.2.4.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਸੁਦੁਰ੍ਗਮਤ੍ਵਾਦੁਗ੍ਰਤ੍ਵਮਪਿ ਧਤ੍ਤੇ ਨ ਨਾਮਤਃ
ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਡਰਾਉਣਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਤਕ੍ਸ਼ਕਾਨਂਤਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਭੁਜਗੇਸ਼੍ਵਰੈਃ
ਤੱਖਕ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਸ੍ਪष੍ਟਂ ਵਿਸ਼ਿਨष੍ਟੀਵ ਸ੍ਵਕੀਯਾਮष੍ਟਮੂਰ੍ਤਿਤਾਮ੍
ਇਹ ਆਪਣੀ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਸ਼ृਙ੍ਗਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਸੁषੁਮ੍ਨਾ ਕਮਲਾਪਗਾ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੋਲਹਂਸਾਕृਤੀ ਨਾਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੂ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹੰਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰ ਦੀ ਆਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।
ਅਰੁਣਾਚਲਨਾਥਾਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਮਦੈਃ ਸਮਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅਾਂ ਸਮੇਤ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਾਂਸਿ ਤੀਵ੍ਰਾਣਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚਕ੍ਰੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਅਲਬ੍ਧ ਵਾਮਦੇਹਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਨ੍ਮਥਾਰੇਃ ਪ੍ਰਸੇਦੁषਃ
ਉਹ ਮਨਮਥ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਦਇਆਲੂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਲਿਂਗਂ ਭੋਗਪ੍ਰਦਂ ਪੁਂਸਾਂ ਕੈਵਲ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ
ਲਿੰਗ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭੂਯ ਸਤਾਂ ਦਤ੍ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮਵਿਘ੍ਨਤਃ 1.3.2.4.
ਇਹ ਸੱਚੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਕृਨ੍ਨਿਮਜ੍ਜਨਾਨ੍ਨॄਣਾਂ ਪਂਚਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਕृਤ੍ਪ੍ਰਣਾਮਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍
ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਛਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੇਸ਼੍ਵਰੌ ਮੁਕ੍ਤੌ ਦੁਰ੍ਵਾਸਃਸ਼ਾਪਬਨ੍ਧਨਾਤ੍
ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮਾਲਕ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਏ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਾਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੈਵਾਗ੍ਰਣੀਰ੍ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਭੂਤਿਤਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਤੋ ਭੂषਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਵਾਗਮਾਤ੍
ਰੁਦਰਾਖ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਗਹਣਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਆਗਮ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯਤਃ ਸੌਖ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤੇਃ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ।
ਤੇ ਨਿਵਾਸਾ ਗਿਰਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਃ ਸੋऽਯਂ ਤੁ ਗਿਰਿਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ; ਤੇ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।
ਇਤਿ ਵਦਤਿ ਸ਼ਿਲਾਦਨਂਦਨੇ ਮੁਦਿਤਮਨਾਃ ਸ ਮृਕਣ੍ਡੁਨਂਦਨਃ ।। 1.3.2.4.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
ਕਿਂ ਕਿਂ ਨृਣਾਂ ਕਰ੍ਮ ਭਵਾਯ ਜਾਯਤੇ ਕਥਂ ਨੁ ਤਤ੍ਤਨ੍ਨਰਕਾਯ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ
ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?
ਰਜਸ੍ਤਮੋਗੁਣੋਪੇਤਾ ਭਵਂਤਿ ਸੁਲਭਾ ਨਰਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।