ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣੇषੁ ਗੀਯਤੇ ਵੈ ਪਰਃ ਸ਼ਿਵਃ ੧.
ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵੇਤਿ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਨਾਮ ਵ੍ਯਾਹਰਿਇष੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਜਨਾਃ ੧.
ਜੋ ਲੋਕ 'ਸ਼ਿਵ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ—
ਉਦਾਰੋ ਹਿ ਮਹਾਦੇਵੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਤਿਰਿਸ਼੍ਵਰਃ ੧.
ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਰਤਾਜ ਹਨ।
ਤੇ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯੇ ਭਜਂਤਿ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵਮ੍॥ ੧.
ਉਹ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਨਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵਂ ਯੋਹਿ ਸਂਸਾਰਂ ਤਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ੧.
ਜੋ ਕੋਈ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਹਿ ਗਰਂ ਯੇਨ ਦਕ੍ਸ਼ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਃ ੧.
ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਦੱਖ ਦਾ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਯਥਾ ਗਰਂ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਚ ਯਥਾ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਃ ੧.
ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ ਨਿਗਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਤੋੜਿਆ—
ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤਾ ਸ਼ਂਕਰਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ੧.
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਏਕਦਾ ਹਿ ਸ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵੈ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਮਾਗਤਃ ੧.
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹ ਦੱਖ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਸ੍ਤੁਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ਚਕਾਰਾਸ੍ਯ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਚਨਬ੍ਰਵੀਤ੍॥ ੧.
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਦੱਖ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇ ਹਿ ਸੁਰਾਸੁਰਾ ਭृਸ਼ਂ ਨਮਂਤਿ ਮਾਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰਾਃ ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਾਸੀ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪੋ ਹ੍ਯਯਂ ਕਥਂ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਮੇऽਧੁਨਾ॥ ੧.
ਹਰ ਥਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਾਸੀ, ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਪਾਖਂਡਿਨੋ ਦੁਰ੍ਜਨਾਃ ਪਾਪਸ਼ੀਲਾ ਵਿਪ੍ਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੋਦ੍ਧਤਾ ਉਨ੍ਮਦਾਸ਼੍ਚ ੧.
ਪਾਖੰਡੀ, ਮੰਦੇ ਲੋਕ, ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮਹਾਤਪਾਸ੍ਤਦਾ ਰੁषਾਨ੍ਵਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਮਿਦਂ ਬਭਾषੇ॥ ੧.
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਬੋਲਿਆ:
ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਂਤ੍ਵਮੀ ਵਿਪ੍ਰਤਮਾ ਇਦਾਨੀਂ ਵਚੋ ਹਿ ਮੇ ਕਰ੍ਤੁਮਿਹਾਰ੍ਹਥੈਤਤ੍ ੧.
ਹੁਣ ਇਹ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਣ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੰਮ ਇੱਥੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।
ਨਂਦੀ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਾਦੋ ਹਿ ਰੁषਾਨ੍ਵਿਤਃ ੧.
ਨੰਦੀ, ਸ਼ੈਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਯਜ੍ਞਬਾਹ੍ਯੋ ਹਿ ਮੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਮਹੇਸ਼ੋऽਯਂ ਕृਤਃ ਕਥਮ੍ ੧.
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਜਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?
ਯਜ੍ਞੋ ਦਾਨਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ੧.
ਯਜਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ—
ਵृਥਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਪਲ੍ਯਾਚ੍ਛਪ੍ਤੋऽਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੁਰ੍ਮਤੇ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਯਂ ਸ ਕਥਂ ਪਾਪ ਰੁਦ੍ਰੋऽਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਧਮ॥ ੧.
ਤੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਇਸ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਦੁਸ਼ਟ ਦੱਖ; ਇਹ ਰੁਦਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?
ਏਵਂ ਨਿਰ੍ਭਾਰ੍ਤ੍ਸਿਤਸ੍ਤੇਨ ਨਂਦਿਨਾ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦੀ ਵਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੱਖ—
ਯੂਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਰੁਦ੍ਰਵਰਾ ਵੇਦਬਾਹ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੈ ਭृਸ਼ਮ੍ ੧.
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ।
ਪਾषਂਡਵਾਦਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਿष੍ਟऽऽਚਾਰਬਹਿष੍ਕृਤਾਃ ੧.
ਤੁਸੀਂ ਪਾਖੰਡੀ ਮੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਹੋ।
ਇਤਿ ਸ਼ਪ੍ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸ਼ਿਵਕਿਂਕਰਾਃ ੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੱਖ ਵਲੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਪ੍ਤਾ ਵਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਪ੍ਰ ਸਾਧਵਃ ਸ਼ਿਵਕਿਂਕਰਾਃ ੧.
ਅਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਲੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਵੇਦਵਾਦਰਤਾ ਯੂਯਂ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿਵਾਦਿਨਃ ੧.
ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵੈਦਿਕਂ ਚ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਯਾਜਕਾਃ ੧.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਯਜਮਾਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਦਕ੍ਸ਼ ਕੇਚਿਦ੍ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਲੋਮਸ਼ ਉਵਾਚ ੧.
ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਖਸ ਬਣ ਜਾਣਗੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਅਥਾਕਰ੍ਣ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਂਦਿਨਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ੧.
ਫਿਰ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਪਿਆ।
ਕੋਪਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਵੈ ਕਰ੍ਤੁਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵੈ ਸਦਾ ੧.
ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵੇਦੋ ਮਂਤ੍ਰਮਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤਥਾ ਸੂਕ੍ਤਮਯੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ੧.
ਵੇਦ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਤ੍ਮਵਿਦੋ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਆਤ੍ਮੈਵਾਹਂ ਨ ਚੇਤਰਃ ੧.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਆਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।