ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯਗੌਰੀ ਚ ਸृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਦਿਮਧ੍ਯਤਃ
ਵਿਸ਼ਵਾ, ਸੌਭਾਗਿਆ ਤੇ ਗੌਰੀ ਪੂਰਬ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਭੈਰਵਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵष੍ਟਾਸੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਭੈਰਵ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
ਰੁਰੁਸ਼੍ਚਂਡੋਸਿਤਾਂਗਸ਼੍ਚ ਕਪਾਲੀ ਕ੍ਰੋਧਨਸ੍ਤਥਾ
ਰੁਰੂ, ਚੰਡਾ, ਅਸੀਤਾਂਗ, ਕਪਾਲੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਸ੍ਤੁ ਵੇਤਾਲਾ ਮਹਾਭੀषਣਮੂਰ੍ਤਯਃ
ਚੌਂਹਠ ਵੈਤਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਵਵਾਹਨਾ ਰਕ੍ਤਮੁਖਾ ਮਹਾਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਮਹਾਭੁਜਾਃ
ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਚਿਹਰੇ ਲਾਲ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ।
ਨਾਨਾਰੂਪਧਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰ ਪਾਣਯਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਫੜਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵੋ ਲਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵਃ ਕ੍ਰੂਰਾਸ੍ਯਃ ਕ੍ਰੂਰਲੋਚਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਕੰਬਦੀ ਜੀਭ, ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕਠੋਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।
ਜਂਭਕੋ ਜृਂਭਣਮੁਖੋ ਜ੍ਵਾਲਾਨੇਤ੍ਰੋ ਵृਕੋਦਰਃ
ਜੰਭਕਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅੰਗੜਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੇਟ ਭੇੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਜ੍ਵਲਤ੍ਕੇਸ਼ਃ ਕਂਬੁਸ਼ਿਰਾਃ ਖਰ੍ਵਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਹਨੁਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਿਰ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ, ਗਰਦਨ ਛੋਟੀ ਤੇ ਜਬੜਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਮੁਨੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਰੁਧਿਰਪ੍ਰਿਯਾਃ 4.2.72.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਹੇ ਮুনি, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਸ਼ੀਭਕ੍ਤਿਪਰੈਰ੍ਨਰੈਃ ।। 4.2.72.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਤਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇਨ ਕृਤ੍ਵਾऽऽਦਰਂ ਗੁਰੁਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ—
ਪਦ੍ਮਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਯਾ ਵृਤ੍ਤਾ ਦਮਨਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਃ
ਪਦਮ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਦਮਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਤਨਯੋ ਦਮਨੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਭਾਰਦਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਮਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਮਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਬਹੁਲਂ ਜੀਵਿਤਂ ਚਾਪਿ ਚਂਚਲਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
ਕਾਂਚਿਦ੍ਦਿਸ਼ਂ ਸਮਾਲਂਬ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਪਰਮਂ ਗਤਃ
ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਤਿਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਨਦਿ ਸ ਬਭ੍ਰਾਮ ਤਪੋਯੁਤਃ
ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਨਦੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਨਦੀ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਧ੍ਯੁਵਾਸ ਸ ਤਾਵਂਤਿ ਸਂਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਮਾਨਸਃ
ਉਹ ਉਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਿਹਾ, ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ।
ਮਨੋਰਥੋਪਦੇष੍ਟਾ ਚ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ਕ੍ਵਾਪਿ ਨੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।
ਰੇਵਾਤਟੇ ਨਿਰੈਕ੍ਸ਼ਿष੍ਟ ਤੀਰ੍ਥਂ ਚਾਮਰਕਂਟਕਮ੍
ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦੇਖਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਮਨਾ ਆਸੀਚ੍ਚੇਤਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਵਾਪ ਹ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿਲ ਦੀ ਠੀਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।
304b ਵਿਭੂਤਿਭੂषਿਤਤਨੂਨ੍ਕृਤਲਿਂਗਸਮਰ੍ਚਨਾਨ੍ 4.2.74.
ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਵਿष੍ਟਾਨ੍ਸ੍ਵਪੁਰੋਰਗ੍ਰਤੋऽਚਲਮਾਨਸਾਨ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਹਸ੍ਤਯੁਗਲਃ ਪ੍ਰਣਮਤਰਕਂਧਰਃ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਮੱਥਾ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਵਾਰ੍ਧਕੇਨ ਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤਸ੍ਤਪਸਾ ਕृਸ਼ਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਦਮਨਂ ਚੇਤਿ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਮਾਦਿਹਾਗਤਃ
ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?'
ਭਗੋਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਚਾਰ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਰਾਧਨਪ੍ਰਿਯ
ਮੈਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਦਾ ਅਚਾਰਯ ਹਾਂ, ਸਰਵਜਨ ਦੇ ਪੂਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ।
ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਰ੍ਥਂ ਤੇ ਨਿਜਚੇਤੋਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਂਸਾਰਾਸਾਰਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਮਸ਼ਿਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਿਰਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਤਂ ਬਹੁषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਮਂਤ੍ਰਾ ਜਪ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਕੋਟਿਸ਼ਃ
ਮੈਂ ਕਈ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮੰਤਰ ਜਪੇ ਹਨ।