ਮਾਘ ਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਿਸ਼ਿ ਜਾਗृਯਾਤ੍
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਯਾਂ ਪਂਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਯਸ਼੍ਚੈਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਤਾ ਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੰਚਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਕਥਯਿਤ੍ਵੇਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਕृਤ੍ਤਿਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਸਵੀਕਾਰ ਲਿਆ।
ਮਹਾਮਹੋਤ੍ਸਵੋ ਜਾਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਕੁਂਭਜ
ਉਸ ਦਿਨ, ਕੂੰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੇਲਾ ਹੋਇਆ।
ਯਤ੍ਰਚ੍ਛਤ੍ਰੀਕृਤੋ ਦੈਤ੍ਯਃ ਸ਼ੂਲਮਾਰੋਪ੍ਯ ਭੂਤਲੇ
ਉਥੇ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸ਼ੂਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਂਡੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ੍ਕਂਦ ਉਵਾਚ ਕਾਕਾ ਹਂਸਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ।। 4.2.68.
ਸਕੰਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੰਸ ਬਣ ਗਏ।
ਏਕਦਾ ਕृਤ੍ਤਿਵਾਸੇ ਤੁ ਚੈਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾऽਭਵਤ੍ਪੁਰਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸ ਵਿਖੇ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਯਾਤਰਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਹੁਦੇਵਲਕੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮਿਲਨ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪੱਖੀਆਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਬਲਿਪੁष੍ਟੈਰਪੁष੍ਟਾਂਗਾ ਰਟਤਃ ਕਰਟਾਃ ਕਟੁ
ਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤਗੜੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਕਾਂ-ਕਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨਾ ਨ੍ਯਪਤਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਂਡੇ ਨਭੋਂਗਣਾਤ੍
ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਂਤਸ੍ਤਤ੍ਰਤ੍ਯਾ ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਮਿਲਿਤਾ ਜਨਾਃ
ਉਥੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
ਅਸ੍ਮਾਸੁ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੇषੁ ਕਾਕਾਃ ਕੁਂਡੇਤ੍ਰ ਯੇ ਪਤਨ੍
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਂ ਜੋ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ—
ਹਂਸਤੀਰ੍ਥਂ ਤਦਾਰਭ੍ਯ ਕृਤ੍ਤਿਵਾਸ ਸਮੀਪਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇਹ ਹੰਸ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੀਵ ਮਲਿਨਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾਮਲਿਨ ਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਮਲੀਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਲੀਨ ਹਨ,
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸਦੈਵ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤਵ੍ਯਂ ਹਂਸਤੀਰ੍ਥਕੇ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੰਸ-ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਲਿਂਗਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਮੁਨੇ ਸਂਤਿ ਪਦੇਪਦੇ 4.2.68.
ਮੁਨੀ ਜੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਅਨੇਕ ਲਿੰਗ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਤਿਵਾਸਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ,
ਜਪੋ ਦਾਨਂ ਤਪੋ ਹੋਮਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਦੇਵਤਾਰ੍ਚਨਮ੍
ਜਪ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਹੋਮ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ—
ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਨਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਮੇਤਤ੍ਕਲਸ਼ਸਂਭਵ
ਕੂੰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹੈ।
ਏਤਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਲਿਂਗਾਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੁਗੇਯੁਗੇ
ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੁਕਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਂਸਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਲਿਂਗਾਨਾਮਯੁਤਂ ਮੁਨੇ
ਹੰਸਾ ਤੀਰਥ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਲਿੰਗ ਹਨ।
ਏਕੈਕਂ ਸਿਦ੍ਧਿਦਂ ਨृਣਾਮਵਿਮੁਕ੍ਤਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਹਰ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਮਸ਼ੇਸ਼ਂ ਮਹਾਲਿਂਗਂ ਲੋਮਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਾਲਤੀਸ਼ਂ ਸ਼ੁਭਂ ਲਿਂਗਂ ਕृਤ੍ਤਿਵਾਸੋਤ੍ਤਰੇ ਮਹਤ੍
ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਾਲਤੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।
ਅਂਤਕੇਸ਼੍ਵਰ ਸਂਜ੍ਞਂ ਚ ਲਿਂਗਂ ਤਦ੍ਰੁਦ੍ਰਦਿਕ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ।
ਜਨਕੇਸ਼ਂ ਮਹਾਲਿਂਗਂ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਜ੍ਞਾਨਦਂ ਪਰਮ੍ 4.2.68.
ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਜਨਕੇਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰੇ ਮਹਾਮੂਰ੍ਤਿਰਸਿਤਾਂਗੋਸ੍ਤਿ ਭੈਰਵਃ
ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੈਰਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੂਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕਾਲੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁष੍ਕੋਦਰੀ ਚ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵੀ ਵਿਕਟਲੋਚਨਾ
ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ੁਸ਼ਕੋਦਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵੋਸ੍ਤਿ ਵੇਤਾਲਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨੈਰ੍ऋਤੇ
ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਨੈਰਤ ਵਿੱਚ, ਅਗਨਿਜਿਹਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਵੇਤਾਲ ਹੈ।