ਯਤ੍ਰ ਪਾਤਾਲਤਲਤੋ ਨਾਗਾਨਾਂ ਕੋਸ਼ਵੇਸ਼੍ਮਤਃ
ਉਥੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਦ੍ਰਿਕੂਟਤਃ 4.2.66.
ਉਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ, ਪੌਲਸਤਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦਨਿਰ੍ਮਿਤਿਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵੀਪਾਂਤਰਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਂਤਾਮਣਿਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਕਮਰ੍ਣੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣੇ
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਣੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਪਤਾਕਾਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਮਹੀਰੁਹਃ
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਬ੍ਧਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸਤਤਂ ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰੇਕ੍ਸ਼ੁਸਰ੍ਪਿषਾਮ੍
ਉਥੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰ ਕਾਮਦੁਘਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨਪਯੇਨ੍ਮਧੁਧਾਰਯਾ
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਂਧਸਾਰਰਸੈਰ੍ਯਂ ਚ ਸੇਵਤੇ ਮਲਯਾਚਲਃ
ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਅੱਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ਼ਂਕਰਾਲਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸਮृਦ੍ਧਿਂ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਾਮਾਤੁਰਦ੍ਰਿਰਾਟ
ਉਸ ਦੇ ਜਾਮਾਤਾ ਦੀ ਉਹ繁ਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—
ਤਸ੍ਮੈ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਾਯਾਥ ਸ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਰਿਤੋषਿਕਮ੍
ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ—
ਉਵਾਚੇਤਿ ਮਨਸ੍ਯੇਵ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ 4.2.66.
ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ—
ਯਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਵਿਦਿਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਵृਤ੍ਤਿਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ 4.2.66.
ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸੁਪਰ੍ਵਣਿ ਸੁਪਾਤ੍ਰਾਯ ਸੁਤਾਥ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਧਿਕਮ੍ 4.2.66.
ਚੰਗੇ ਦਿਨ, ਚੰਗੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ—
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਂਡਵਦ੍ਭੂਮੌ ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟੌ ਗਣੌ 4.2.66.
ਧਰਤੀ ਤੇ ਡੰਡਵਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਨੂੰ—
ਉਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੇਤਿ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਕਦਂਬਕੁਸੁਮਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ 4.2.66.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਵृਤ੍ਤਾਤਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਭਵਮ੍
ਹੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਉਥੇ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਰ ਸੁਣੋ—
ਇਤ੍ਥਂ ਕਥਾਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਾਣੇ ਰਤ੍ਨਸ਼ੇਸ੍ਯ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਰਤਨਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ—
ਮਹਿषਾਸੁਰਪੁਤ੍ਰੋਸੌ ਸਮਾਯਾਤਿ ਗਜਾਸੁਰਃ
ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗਜਾਸੁਰ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਧਰਾਯਾਂ ਸ ਚਰਣਂ ਪ੍ਰਮਿਣੋਤਿ ਹਿ
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—
ਊਰੁਵੇਗੇਨ ਤਰਵਃ ਪਤਂਤਿ ਸ਼ਿਖਰੈਃ ਸਹ
ਉਸ ਦੇ ਥੱਪਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਯਸ੍ਯ ਮੌਲਿਜਸਂਘਰ੍षਾਦ੍ਘ(?)ਨਾਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਯਜਂਤ੍ਯਪਿ
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ, ਮੋਟਾ ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਸ੍ਯ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਸਂਭਾਰੈਰੁਤ੍ਤਰਂਗਾ ਮਹਾਬ੍ਧਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ—
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਵਯਸ੍ਯ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ—
ਯਨ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਪਿਂਗਲਿਮਾ ਤਥਾ ਤਰਲਿਮਾ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾਪਣ ਹੈ, ਤੇ ਚਮਕ ਵੀ ਹੈ—
ਯਾਂਯਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਸਮਭ੍ਯੇਤਿ ਸੋਯਂ ਦੁਃਸਹ ਦਾਨਵਃ 4.2.68.
ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਇਹ ਅਸਹਿਣ ਦੈਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਬ੍ਧਵਰਸ਼੍ਚਾਯਂ ਤृਣੀਕृਤਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰਤਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਹੇਤਿਸ੍ਤਮਾਯਾਂਤਂ ਦੈਤ੍ਯਪੁਂਗਵਮ੍
ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵਣੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੱਜਿਆ।
ਪ੍ਰੋਤਸ੍ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੇਨ ਸ ਚ ਦੈਤ੍ਯੋ ਗਜਾਸੁਰਃ
ਉਸ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਨਾਲ ਵੱਝ ਕੇ, ਦੈਤ ਗਜਾਸੁਰ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।