ਮਨ੍ਯੇ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਸਿ ਦृषਦੋਪਿ ਕਠੋਰਧੀਃ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਥਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਠਿਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਸ ਵਰਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ 4.2.66.
ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਿਮਵੰਤ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਸਹਜ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਜਾਤੋ ਗੌਰੀਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਃ
ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਹੈ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ।
ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਵੇਦ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਭੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਸ ਉਮਾਪਤਿਃ
ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਮਾਪਤੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਵਿष੍ਕਰੋਤਿ ਪਥਿਕੋऽਦ੍ਰੀਂਦ੍ਰੋ ਹृष੍ਯੇਤ੍ਤਦਾਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਮਾਨਾਮਾਮृਤਂ ਪੀਤਂ ਯੇਨੇਹ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ।
ਉਮੇਤਿਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਯੋऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮਨੁਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ 'ਉਮਾ' ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹृष੍ਟਃ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕੋਦਿਤਮ੍ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕ ਉਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਥੇਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਹਿਮਵੰਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਭਿਕਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਭਿਕਾਰੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।'
ਨਿਰ੍ਮੀਯਤੇ ਸੁਨਿਰ੍ਮਾਣੋ ਜਨ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਦਾਯਿਨਃ
ਇਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਤਿਮਿਤ੍ਰਤੇਜੋਭਿਃ ਸ਼ਲਾਕਾਭਿਃ ਸਮਂਤਤਃ 4.2.66.
ਉਥੇ, ਬੇਹੱਦ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰ ਸਂਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ੍ਤਂਭਾ ਭਾਸ੍ਵਂਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਾ ਚਮਕਦੇ ਸਤੰਭ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਯਾ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿष੍ਟਪੇषੁ ਸਮਂਤਤਃ
ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਚਂਦ੍ਰਕਾਂਤਮਣੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤਂਭਾਧਾਰ ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਅਤੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਥਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਰਾਗੇਂਦ੍ਰਨੀਲਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਃ ਸ਼ਾਲਭਂਜਿਕਾਃ
ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਾਲ ਮਣੀ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸ੍ਫਟਿਕਨਿਰ੍ਮਾਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣ ਪਦ੍ਮਸ਼ਿਲਾਤਲੇ
ਚਮਕਦੇ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ, ਹਲਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ।
ਆਰਕ੍ਤਪੀਤਮਂਜਿष੍ਠ ਨੀਲਕਿਰ੍ਮੀਰਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਉਥੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਮੰਜਿਠਾ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ।
ਦृਕ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਵਿਲੋਕ੍ਯਂਤੇ ਮਾਣਿਕ੍ਯਸ੍ਤਂਭਰਾਜਯਃ
ਮਣੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਤੰਭ, ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤਹ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਰਤ੍ਨਾਕਰੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਗਣਾ ਰਤ੍ਨੋਚ੍ਚਯਾਨ੍ਬਹੂਨ੍
ਸਭ ਰਤਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ, ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਿਆਏ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰ ਪਾਤਾਲਤਲਤੋ ਨਾਗਾਨਾਂ ਕੋਸ਼ਵੇਸ਼੍ਮਤਃ
ਉਥੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਦ੍ਰਿਕੂਟਤਃ 4.2.66.
ਉਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ, ਪੌਲਸਤਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦਨਿਰ੍ਮਿਤਿਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵੀਪਾਂਤਰਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਂਤਾਮਣਿਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਕਮਰ੍ਣੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣੇ
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਣੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਪਤਾਕਾਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਮਹੀਰੁਹਃ
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਬ੍ਧਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸਤਤਂ ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰੇਕ੍ਸ਼ੁਸਰ੍ਪਿषਾਮ੍
ਉਥੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰ ਕਾਮਦੁਘਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨਪਯੇਨ੍ਮਧੁਧਾਰਯਾ
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਂਧਸਾਰਰਸੈਰ੍ਯਂ ਚ ਸੇਵਤੇ ਮਲਯਾਚਲਃ
ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਅੱਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ਼ਂਕਰਾਲਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸਮृਦ੍ਧਿਂ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਾਮਾਤੁਰਦ੍ਰਿਰਾਟ
ਉਸ ਦੇ ਜਾਮਾਤਾ ਦੀ ਉਹ繁ਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—