ਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਰਤ੍ਨਾਨਾਮੁਚ੍ਛਲਚ੍ਚਾਰੁਰੋਚਿषਾਮ੍
ਮਣੀ-ਮਾਣਿਕਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯੋਰਂਤਰਾਲਂ ਤਥੇਤਿ ਸਮਵੈਮ੍ਯਹਮ੍ 4.2.66.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਅਪਿ ਵੈਕੁਂਠਭੁਵਨੇ ਨੇਤਰਸ੍ਯੇਹ ਕਾ ਕਥਾ
ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੀ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਤਾਵਤ੍ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਲ੍ਲੋਚਨਪਥਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਭਿਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਪੁਰੋਦਂਤਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਕਿਮਪੂਰ੍ਵਮਿਹਾਧ੍ਵਗ
ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ, ਯਾਤਰੀ—ਇੱਥੇ ਕੀ ਨਵਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਕੋਤ੍ਰ ਸਂਪ੍ਰਤ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤਾ ਕਿਮਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਰਤਬ ਕੀਤੇ ਹਨ?
ਸੋਪਿ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਿਰਿਰਾਜਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍
ਉਹ ਭਿਕਾਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹਾਨਿ ਪਂਚषਾਣ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਂਤਾਨਿ ਮਾਨਦ
ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਮਾਯਾਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਪਰ੍ਵਤੇਂਦ੍ਰ ਸੁਤਾਪਤੌ
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਯੋ ਵੈ ਜਗਦਧਿष੍ਠਾਤਾ ਸੋਧਿष੍ਠਾਤਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਸਿ ਦृषਦੋਪਿ ਕਠੋਰਧੀਃ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਥਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਠਿਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਸ ਵਰਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ 4.2.66.
ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਿਮਵੰਤ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਸਹਜ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਜਾਤੋ ਗੌਰੀਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਃ
ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਹੈ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ।
ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਵੇਦ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਭੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਸ ਉਮਾਪਤਿਃ
ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਮਾਪਤੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਵਿष੍ਕਰੋਤਿ ਪਥਿਕੋऽਦ੍ਰੀਂਦ੍ਰੋ ਹृष੍ਯੇਤ੍ਤਦਾਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਮਾਨਾਮਾਮृਤਂ ਪੀਤਂ ਯੇਨੇਹ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ।
ਉਮੇਤਿਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਯੋऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮਨੁਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ 'ਉਮਾ' ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹृष੍ਟਃ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕੋਦਿਤਮ੍ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕ ਉਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਥੇਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਹਿਮਵੰਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਭਿਕਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਭਿਕਾਰੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।'
ਨਿਰ੍ਮੀਯਤੇ ਸੁਨਿਰ੍ਮਾਣੋ ਜਨ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਦਾਯਿਨਃ
ਇਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਤਿਮਿਤ੍ਰਤੇਜੋਭਿਃ ਸ਼ਲਾਕਾਭਿਃ ਸਮਂਤਤਃ 4.2.66.
ਉਥੇ, ਬੇਹੱਦ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰ ਸਂਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ੍ਤਂਭਾ ਭਾਸ੍ਵਂਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਾ ਚਮਕਦੇ ਸਤੰਭ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਯਾ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿष੍ਟਪੇषੁ ਸਮਂਤਤਃ
ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਚਂਦ੍ਰਕਾਂਤਮਣੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤਂਭਾਧਾਰ ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਅਤੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਥਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਰਾਗੇਂਦ੍ਰਨੀਲਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਃ ਸ਼ਾਲਭਂਜਿਕਾਃ
ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਾਲ ਮਣੀ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸ੍ਫਟਿਕਨਿਰ੍ਮਾਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣ ਪਦ੍ਮਸ਼ਿਲਾਤਲੇ
ਚਮਕਦੇ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ, ਹਲਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ।
ਆਰਕ੍ਤਪੀਤਮਂਜਿष੍ਠ ਨੀਲਕਿਰ੍ਮੀਰਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਉਥੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਮੰਜਿਠਾ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ।
ਦृਕ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਵਿਲੋਕ੍ਯਂਤੇ ਮਾਣਿਕ੍ਯਸ੍ਤਂਭਰਾਜਯਃ
ਮਣੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਤੰਭ, ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤਹ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਰਤ੍ਨਾਕਰੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਗਣਾ ਰਤ੍ਨੋਚ੍ਚਯਾਨ੍ਬਹੂਨ੍
ਸਭ ਰਤਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ, ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਿਆਏ ਹਨ।